Ацыл, цайрат, журект! б!рдей уста, Сонда толык; боласын, елден белек. Абай QAlRAT JOLDYBAI0LY
Кемел адам - ец эуел!, ез!н тани алган Ьэм лршшжтщ тупк! мэжн туане отырып, Жаратк,анныц цалауы мен yKiMiHe сай тумыр суруге талпынган иманы кемел, танымы терецтулга. Ол Жаратушы тарапынан озше жуктелген жаратылыс миссиясын муллказ орындауды тумырыныц басты парызы деп б!лед!. ;ам - Жаратушыныц к,ос мтабын, ятни Куран мен к,уд!рет кдламынан шьщ^ан «талам» атты алып туындыны к,атар ок,и б!лген такуалыты мен даналыты толыскдн тулга. Ол - бш!м булатынан к,анша iшее де шел! кднбайтын тылым ташыты. Кемел адам - жаны мен тэшне, бу дуниеа мен ак,ыретше ^атар кецы бел i п, тепе-тецдж сакдауды бшелн жан-жак,ты жетыген жан. Кемел адам - журеп мей!р!м мен махаббатда, ар мен уяткд эдшет пен ынсапкд толган, кец!л айнасын, журек тазалытын барынша сакдай бшген юрпияз Kici. Оныц дш( - махаббатfliHi. Алланы жаннан тэгп жак,сы кору мен адамзаттыц бэрш бауырым деп сую, TinTi Жараткдн уилн барша жараты лт анга махаббат тан ыту жол ы. Кемел адам - айналасына эрдайым куаныш сыйлайтын керкем мшез гулзары, кез келген к!сшщ коцш юлтш таба б!летш жаны жайсац мэмшегер. Кемел адам жайлы осылай кеп айта беруге болады. BipaK, кемел адамга жотарыдагыдай аныкдама 6epin отырган мына мен - бар болганы кемелденуге ниеттенген кдтардагы пенденщ 6ipiMiH. Десек те кемел адам дэрежеане талпыну мына пэнидеп эр адамныц мшдел болуга TMic. Бул ниеттеп ap6ip адам ез децгейшде кемелденудщ эйтеу!р 6ip сатысында журедБ Кемелджтщ Kiм кдндай дэрежеане жетсе де, осы жолда куресуд! ц O3i - зор бак,ыт, улкен умпз ЕИВИПВИ Kitapal
Ацыл, цайрат, журект! б!рдей уста, Сонда толык; боласыц елден белек. Абай KEMELADAM КАЙРАТ ЖОЛДЫБАЙУЛЫ Алматы, 2021
ЭОЖ 005 КБЖ 65.290-2 Ж 69 Кайрат Жолдыбайулы Ж 69 KEMEL ADAM. - Алматы: «Самта» баспасы, 2021. - 376 бет. ISBN 978-601-7629-44-1 Автор к!тапта жан-жакты жет!лген идеалды адамньщ цасиетте- pi мен ерекшел!ктер1н д!ни дэлелдер, к,азак,тыц ойшыл зиялылары айтк,ан туйнд! бэм кестел! пайымдары, сондай-ак адамзатка ортак кундылыктар аркылы тус1нд!руге тырысады. Туындыны оки отырып, кемел адам деген!м1з: рухани бай, MiHeai коркем, б!л1м1 терец, байсалды, айналасымен карым-катынасы жаксы, ден! сау, каржы- лай тэуелаз тулта екендИне коз жетк1зес1з. Автор жет1ст1кке жетудщ жолдарын жэне тулталык дамудыц турл! тет!г!н корсете отырып, окырманын «Кемел адам» болута шакырады. Бул к!тап жеке oMipi- не оц озгер1с енпзпа келет!н эрб1р жасампаз жанта арналады. ЭОЖ 005 КБЖ 65.290-2 ISBN 978-601-7629-44-1 © К- Жолдыбайулы, 2021 © «Самта» баспасы, 2021
МАЗМУНЫ KEMELADAM Алтысез............................................................................................................................................9 ¥лы максат, бжк мурат.......................................................................................................... 14 dp6ip icme мэн бар... Соны !здец!з..................................................................................17 Ец i3ri адам.............................................................................................................................. 18 Жаратылыс аташыньщ мэуес!........................................................................................20 КЕМЕЛДЕНУ КЕДЕРГ1ЛЕР1 Кемелдену кедерплер!......................................................................................................... 24 Мацсатсыздык,........................................................................................................................ 25 Максатты калай к,ою керек?.......................................................................................... 27 «SMART» жобалау эд i ci..................................................................................................... 28 Адамныц эз1не деген сен!мс!зд1П.................................................................................33 Адамныц ез'|не сен'|мд1л1к уялату жолдары.............................................................33 Демосфен.................................................................................................................................. 54 Талаптыла нуржауар...........................................................................................................55 Туа 6immi м!нез взгере ме?............................................................................................... 57 Асыл тас.................................................................................................................................... 58 Б!л!м ал, езщд! жет!лд!р.................................................................................................... 59 Бойьщдалы урейден арыл!................................................................................................. 41 Kiman жазу хи каям................................................................................................................45 Харекет ет!.............................................................................................................................45 Тэуекел ет!...............................................................................................................................46 Реактив емес, проактив бол!...........................................................................................48 Ек! кеменщ куйрылын устама!........................................................................................ 55 Туллалардан улг! ал!.............................................................................................................55 Адамныц 031не сен1мд!л!к уялату жолдары.............................................................53 Аз-аздан, б!рак узд!кс!з жаса!........................................................................................... 54 К!шкентай................................................................................................................................56 Уйрегт'лген шарасыздык.................................................................................................... 58 Аффирмация........................................................................................................................... 59 «Ешнэрсе» макрм ы................................................................................................................65 Уайым.........................................................................................................................................65 Уайымды калай жецем/з?................................................................................................... 66 Еумыр тус................................................................................................................................. 69 Тажайып жуз!к.........................................................................
Kernel adam Ол1м акикаты.......................................................................................................................... 71 К,айгы..........................................................................................................................................73 Эр нэрсенщ елшеу! бар.....................................................................................................78 Сыбызсы сыры.........................................................................................................................80 Крйсыны жец1'лдеткщ келсе..............................................................................................81 Тэубе техникасы....................................................................................................................81 Кдбыл болган тэубе.............................................................................................................85 Тасдырдыц табиси асысына кррсы келме!..................................................................86 Пэлекеттщ бэр! осымен кета'н.....................................................................................87 К1нэн1 баскадан 1здеу........................................................................................................ 90 М1ндеттеуш1 психология................................................................................................... 94 Прокрастинация...................................................................................................................95 Icmi кешнге калдыру эдегтнен арылу жолдары.......................................................96 Асыгыстык.............................................................................................................................100 «Уакыт етт1, кеш калдым» - демещз!.......................................................................102 Араласатын ортацды езгерт!........................................................................................106 Досьща опалы бол!............................................................................................................. 109 Жуз адам елгтрген KiciHin тэубеа............................................................................. НО Рухани кырык кагида.........................................................................................................112 ДЕНСАУЛЫК Тэж саудыц - жаны сау...................................................................................................... 122 Таза ауа - ем!...........................................................................................................................125 Таза ауаныц пайдасы......................................................................................................... 125 Таза ауаса калай кол жетк!зем!з?................................................................................126 Сауатты тамактану................................................................................................................128 Адал астын, мацыздылысы.............................................................................................. 151 Су- ем1р................................................................................................................................. 132 К,ымбаттым, сылдырлап аккан судай бол!............................................................ 134 Табити тага мда рды кеб1ректутыныцыз.................................................................136 Май, нэруыз (акуыз) жэне квм!рсу...............................................................................156 Майдыц мэселеа................................................................................................................ 157 К,ант адамды ез 'те тэуелд! emedi.............................................................................140 Энергия не себептен жетпейд!?..................................................................... 140 Адамга пайдалы тагамдар misiMi................................................................................142 Сауатты тамактану ережелер!..................................................................................145 1шег1м/'з - екшил миымыз................................................................................................ 145 1шек тазалаужолы - ашысу..........................................................................................146 Интервалды ашысу............................................................................................................ 148 Дурыс тамактану лайфхактары...................................................................................149 Эрдайым козталыста бол!.................................................................................................152 Тар кшмнщ денсаулыкко зиянын беле журщ!з........................................................155 4
Мазмуны Дурыс уйкы.............................................................................................................................. 157 Дурыс уйк,ыныц мацыздылысы......................................................................................157 Канбаган уйк,ынын зияны................................................................................................158 Кун мен тун...........................................................................................................................159 Канша саеат уйык,тасан дурыс?................................................................................. 160 Тез уйык;таудын жолы...................................................................................................... 161 Кунд/зг/ уйк,ы..........................................................................................................................161 ¥йкы₽а катысты лайфхактар........................................................................................ 162 Жумак,кр лайык, адам......................................................................................................... 165 Шук!р етуд! эдетке айналдырыцыз...........................................................................164 Шук1рш'/л'/к деген 1м1з не?..................................................................................................164 Жатарда ок,ылатын дусалар.........................................................................................166 Балта цайрауды умытпа!...................................................................................................167 Стресс.......................................................................................................................................... 169 Стрестен арылтатын жаттысулар....................................................................... 170 ТАЙМ- МЕНЕДЖМЕНТ Тайм-менеджмент................................................................................................................. 174 Уакытты ти!мд! пайдалану жолдары.........................................................................177 дуел! миыцды «к,ок,ыстан» тазарт!.......................................................................... 178 20/80 катидасы.................................................................................................................. 180 Bip тана !ске басымдык бер......................................................................................... 182 Кун1Ц13д! мацызды >стерден бастацыз.....................................................................186 Жумыстыц бэрн езщ!з аркаламацыз......................................................................187 Сауатты жоспарлауды уйрен....................................................................................... 190 Апталык, жоспар жасаудьщ ти/мд/л/г/...................................................................... 190 Кундел/кт/ жумысты тур/не /сарай блоккр ж!ктец1з........................................ 191 Дэру1ш......................................................................................................................................195 Медитация.............................................................................................................................195 «Улы керме» сажайыптары............................................................................................198 Жан дуниеце уц/л!............................................................................................................... 199 Тацты уакыттыц берекес! мол........................................................................................200 Алланыц 99 керкем eciMi...............................................................................................204 Уакытты унемдеуге катысты лайфхактар.............................................................. 209 Датдылар аркылы жепспкке жету.............................................................................. 211 Дасдылар канша уацытта калыптасады?..............................................................212 Аса мацызды дасдыларса мен бер/ц/'з........................................................................ 214 Жаксы дасдыны кундел/кгт iciH/зге байлацыз........................................................215 «NUDGE» mecbii................................................................................................................... 215 «Жок,» деп айту дасдысы.................................................................................................216 Кез келген аралык, бос уакытты пайдалану даедысы....................................... 218 взщнен есеп алу даедысы................................................................................................219 5
Kernel adam КАРЖЫЛЫК САУАТ Каржылык сауат.....................................................................................................................222 Байлык, пен кедейл1к........................................................................................................222 Адам бол, мал топ!.............................................................................................................225 Ецбекпен тапкан нан тэтт!........................................................................................228 Фэншуйдщ ук!м1.................................................................................................................. 230 Пайсамбардыц т!ленш!ге ecuemi.................................................................................231 вз !с!цн!ц шебер! бол!.......................................................................................................233 Ецбек - адамнан, ризык, - Алладан............................................................................. 234 Ешк!мнщ акысын жеме!....................................................................................................236 Студент эулие.................................................................................................................... 237 Унемдеу кундылыгы........................................................................................................... 241 Минимализм...........................................................................................................................243 Унемдеуде орта жол......................................................................................................... 247 «Жегендей болдым»........................................................................................................... 249 Каржыны унемдеу лайфхактары..................................................................................250 ЭМОЦИЯЛЫК ЗЕРДЕ Эмоциялык зерде................................................................................................................ 254 Байсалды бол!....................................................................................................................... 257 Kidipic жасап уйрен............................................................................................................ 258 Ашу - душпан........................................................................................................................259 Эмоциялык жарылыстын, алдын алу жолдары..................................................... 261 1шке жутылеан эмоция зиянды ма?........................................................................... 263 Окпе-рен!штен кутыл, кеш1р1мд! бол!......................................................................264 Акыл, кайрат, журект! б1рдей уста!............................................................................267 SQ - рухани интеллект!.......................................................................................................269 Эдглет, шапкат к!мде бар................................................................................................ 275 Махаббат пен тадауат майдандаскан...................................................................... 277 Кешбасшы болу оцай емес............................................................................................279 1ш!лмеген сут, желмбеген нан......................................................................................281 Эмоциялык зерден! жет!лд!ру жолдары.................................................................282 взщнщ эла’з тустарыцды аныцта!.......................................................................... 282 Сабыр тасы............................................................................................................................ 287 Тек жаксы ойла!....................................................................................................................288 KiuiieipiM нысметтщ ез!н багалацыз........................................................................ 290 «Москвич 412».......................................................................................................................292 К,ызганыш пен кунш!лд!к................................................................................................. 293 Кунш!лд!ктен кутылу жолдары....................................................................................296 Акылдасу кундылысы......................................................................................................... 297 Баскалардьщ эмоциясын бакылацыз.......................................................................... 298 6
Мазмуны Сыни ойлау каб!лет!............................................................................................................ 300 Креативт! ойлау каб!лет!...................................................................................................304 Креативт! ойлау к,аб!лет!н жет!лд!ру жолдары.................................................... 306 КАРЫМ-КАТЫНАС КАГИДАЛАРЫ Карым-катынас катидалары............................................................................................312 дует' адамды туануге тырыс..................................................................................... 513 Зешн койып, мукият тьщда!.........................................................................................315 Есек акырса.............................................................................................................................318 Тэрбиенщ терт mipeei...................................................................................................519 Ымыралы мэм!ле.............................................................................................................. 321 Eki' жактыц 6ipeyine пайдасыз /стен бас тарту кажет.................................. 525 Ешк!мд! юналама, сынама!............................................................................................325 Сын айтудын жен/'н б'т!...................................................................................................529 Кдлауын тапса, кар жанар..............................................................................................550 Дауласудан аулак бол!.................................................................................................... 334 Дипломатия......................................................................................................................... 557 Сухбаттасу сыры............................................................................................................... 559 Керкем м!нез........................................................................................................................341 Уэдеге бер'ж бол!................................................................................................................. 541 Амандасу - адамдык белг/а............................................................................................545 Жомарт больщыз!.............................................................................................................. 546 Тозакка лайыкты ic............................................................................................................ 549 Уш турл/ адам.................................................................................................................... 550 Туыскандык карым-катынас...........................................................................................550 Алгыс айтуды эдетке айналдыр!................................................................................ 551 Байбала аксакал.................................................................................................................. 552 Сыйлык жасау - жаксы эдет..........................................................................................554 Ketjin сурау кундылысы..................................................................................................... 556 Еайбаттан абай бол!........................................................................................................ 557 Жамандыккр жаксылык.....................................................................................................559 Эмоциялык зерде тест!.......................................................................................................361 Туй!н сез......................................................................................................................................369 Пайдаланылтан эдебиеттер.............................................................................................371 7
Ъцл кйпабымды. маркам атам Эк1мбек пен оскар таууай днем Жолуыбайуыц румяна базмштайммн!
ллгысез Аса мей!р!мд! Алланьщ атымен бастаймын! Элемдер Раббысына шеказ мадак,! Ец кемел адам - эз Пай- тамбарта сансыз салауат! Кемел адам kim, ол кандай жан? Бул суракда б!р сезбен толык, камтып, дал жауап беру, эрине, к,иын. Дегенмен осы уакытка де- й!н «кемел адам» жайлы жазылтан турл! ецбектер мен кемелденген тулталар ем!р!не суйене отырып, жотарыдаты сурак,к,а хал-кадерн м!зше жауап беруд! максат етпк. Кемел адам - ец эуел i, езш тани алтан бэм т! рш 1л i кт! ц туп Ki мэн!н тусше отырып, Жаратканныц к,алауы мен ук!м!не сай тумыр суруге талпынтан иманы кемел, танымы терец тулта. Ол Жаратушы тара- пынан ез1не жуктелген жаратылыс миссиясын мултжаз орындауды тумырыныц басты парызы деп б!ледт Кемел адам - Жаратушыныц кос ютабын, ятни Куран мен к,удн рет каламынан шык,к,ан «талам» атты алып туындыны катар ок,и 61л- ген тацуалыты мен даналыты толыск,ан тулта. Ол - б!л!м булатынан канша iшее де шел! к,анбайтын тылым ташыты. Кемел адам - жаны мен тэн!не, бу дуниес! мен ак,ырет!не катар кецш болт, тепе-тецд!к сактауды б!лет!н жан-жакты жет!лген жан. Ол дуниедег! себеп-салдар зацдылыктарын мулт!кс!з орындайды бэм барлык !ст!ц нэтижес! Алладан екенд!пне шубэбз сешп, шынайы тэуекел етедЕ 9
Kernel adam Кемел адам - кандай жатдайда, нендей халде журсе де, Алла- сымен эрдайым 6ipre екендМн терец сез!нет1н «ихсан» дэрежеане жеткен жан. Жаратканмен байланысы нык, aiKipi кеп, Mi нажаты MiHci3, тибадаты терец адам. Кемел адам - журеп мей!р1м мен махаббатка, ар мен уятца, эд1- лет пен ынсапка толтан, кец!л айнасын, журек тазалытын барынша сацтай бшген юрпияз Kici. Журепне зэредей кунэ даты конса, оны б!рден кез жасымен жуута асытатын шынайы тэубе neci. Оныц д'|н'| - махаббат дш!. Алланы жаннан тэтп жаксы керу мен адамзаттыц бэр(н бауырым деп сую, TinTi Жараткан уилн барша жаратылтанта махаббат таныту жолы. Кемел адам назары эрдайым Жаратушыныц ризалытында. Сондыктан ол басканыц мадаты мен мактауына мастанбайды. Озгенщ даттауына ренжт, кецшi кулазымайды. Кемел адам - эдшджт! хак жолы деп б!лед1, имани гулдщ непз! репнде суйед!. Кандай жатдайта, нендей кысымта ушыраса да аки- каттан айнып, эд!леттен таймайды. Оныц сез! мен ici, м!нез! мен кулл! OMipi эдшеттен куралтан. Кемел адам - обал мен сауапты, жаксы мен жаманды, пайда мен зиянныц паркын бшепн парасат-пайым иеа. Ол - кунделжл усак-туйек окиталардан ез!н жотары коя б!лет!н Kiclniri ipi тулта. Ол - окитаныц астарына уцш i п, ap6ip жатдайды терец сараптай б!лелн, заман атысын жаксы батамдайтын суцтыла адам. Кемел адам - ез 1с1н1ц шебер'т Нэпакасын адал жолмен, мацдай тер!мен табады. Масылдыкты уят санайды, кол кусыруды ар кередц намысын би!к устайды. Тапканын кеппен белке алатын март мшез- д'| жомарт жан. Кемел адам - айналасына эрдайым куаныш сыйлайтын керкем м!нез гулзары, кез келген юанщ кеци юлпн таба б!лет1’н жаны жай- сац мэмшегер. Ол ез!не каншалык жотары талап койса да, айналасына кеш!р!ммен карайтын межрбан жан. Кдрапайымдылык- оныц канаты. Ол кез келген жепспкт! Жаратушыныц жэрдем! деп бгпед!. 10
Алгысез Кемел адам - елi мен жерне Kayin тенсе, атойлап душпанга к,ар- сы шабар батыр тулта. Ол кдсиетт! к,ундылык,тарын коргау жолында жан беруд! кор болып жер бетнде Tipi журуден артык кередг Кемел адам - муцлы ойлы, камкещл, терец де туцтиык тулта. Ол - кешеп Абай, Шэкэр!м, Ыбырай, Элихан, Ахметтер сеюлд! елдщ ертещне алацдап, журт муцдеан жеке бас камынан жотары коя 6i- лелн, калыц елдщ кайтысын жуткан зацтар адам. Ол котам алдын- даты жауапкериллжг толык сезнед! Ьэм сол жолда бар тумырын, TinTi жанын да, малый да аямайды. Кемел адам жайлы осылай кеп айта беруге болады. Б'|рак кемел адамта жотарыдатыдай аныктама 6epin отыртан мына мен - бар болтаны кемелденуге ниеттенген катардагы пенденщ 6ipiMiH. Десек те кемел адам дэрежеане талпыну мына пэнидеп эр адамныц мш- дет! болута тик. Бул ниеттеп ap6ip адам ез децгейнде кемелденудщ эйтеу!р 6ip сатысында журед!. Элдек!м кемелджтщ кандай дэрежеане жетсе де, осы жолда куресудщ e3i - зор бакыт, улкен ум(т. Мухаммед (с.а.у.) пайтамбардан бастап, кулл! энбие-эулиелер, туламалар мен улы ойшылдар адамзатты жан-жакты кемелденуге шакыртан. Улы даладан шыккан Эбу Нэсыр эл-Фарабидщ «К,айы- рымды кала туртындарыныц кезкарасы», Жуап Баласатунныц «К,у- тадту 6ia iK», Ахмед Жуйнекидщ «Акикат какпасы», Ахмет Иасауидщ «Диуани хикметтер!», «Миратул-кулубы» («Журектер айнасы»), Су- леймен Бакыртанидыц хикметтер!, Абайдыц «толык адам» концеп- циясы мен Шэкэр!мнщ «ар iaiMi», Мэшбур Жуаптщ шытармалары адамныц рухани барынша жетшп, жан-жакты даму такырыбына арналтан. Крлыцыздагы бул ецбек - журек пен жанныц жай-жапсарын те- рецнен талдап, тус!нд!рет!н, нэпан! тэрбиелеп, KiciHi рухани биж дэрежеге жетюзуд! кездейлн «журек iaiMiH» уйретер арнайы д!ни ецбек емес екен!н айта кетам келедс Сондай-ак кпаптьщ «Кемел адам» атауы рухани кемелденудщ ец би!к шыцына жеткен эулие KiciHi емес, рухани бай, бглiMi терец, ден! cay, каржылай тэуелаз, ягни, терт кубыласы тец, жан-жакты кемелденуге умтылган ыждагатты адамды мецзейдк 11
Kamel adam К,аз!рг! тацда к!тап дукен! сорелершде тулталык дамута катысты шетелд!к туындылар самсап тур. Б!ршамасы к,азак, т!л!не аударыл- тан. Тулталык дамута батытталтан дэрктер мен ментор, коучтар да кебейдг Бул, эрине, куанарлык, кубылыс. Алайда солардыц бэр!н 100% дурыс деу киын. Бул батыттаты шетелд!к к!таптарда айтылтан, жазылтан дуниелердщ кей тустары улттык, ойлау жуйем!зге, тасыр- лар бойы к,алыптаск,ан кундылыктарымызта, ттт! д!ни сен!м!м!зге кайшы келт жатады. «Тулталык дамытамыз, акшатабуды уйретем!з» деп фетишизмд!, буддизмнщ кейб!р наным-сежмш, нумерология сек!лд! б!здщ улттык дуниетанымымызта жат дуниелерд! насихаттап жургендер де бар. Сондай-ак кейб!р кТолердщ каржылык тэуелс!зд!кт! «айлыкка жумыс !стемеу» деп тэпарлеп, дэр!гер, мугал!м немесе мемлекеттж мекемеде ез мамандыты бойынша жумыс !степ, адал табыс тауып журген жандарды кем санау - ете кате пайым. Кдржылык тэуелаз- д!к бул м!ндетт! турде эр адамныц жеке бизнес! болуы ти!с деген- д! б!лд!рмесе керек. Журттьщ бэр! жаппай кэсткер болып кетпес! айтпаса да тус!н!кт!. Кдржылай тэуелс!зд!к - адал табыс. Кдражат туртысынан ешк!мге кол кусырып муктаж, масыл болмау. Дэл каз!р б!з уакыт туртысынан кундылыктар алмасып, жаксы мен жаман сапырылысып, ак пен кара кайшыласып жаткан жаБан- дану дэу!р!нде ем!р cypin жатырмыз. Мундай аласапыран заманда уйыктамак тупл! калгута эсте болмайды. Улт кесем! Элихан Бекей- хан «Акыл да, усталык та оцумен, ктеумен журе ултаяды. Ду- ниедеп жер били! куннен-кунге акылды, уста журт колына ауып барады», - деп улт болашатына уайымдатанындай бул заманда ез!н удайы жет!лд!р!п, элемдж бэсекеге каб!лет!н арттыра алматан ел кештщ соцында калып, тубшде курдымта кетед!. Осы орайда, колыцыздаты к!тап - карлыташтыц су сепкежндей окырманныц тулталык дамып, жан-жакты кемелдену!не аз да болса улеан типзер деген ниетпен жазылтан, кепш!л!кке арналтан моти- вациялык к!тап. К!тапта асыл д!н!м!здщ елмес катидалары мен улт кесемдершщ акыл-ой муралары Ьэм адамзатка ортак кундылык- тарды катар усынута тырыстым. 12
Алтысез Ютаптьщ 6ipiHiui балнл/пнде кемелденудщ психологиялык, ке- дерплер! тус!нд!р!л1п, туй!н! таркдтылса, еюнил бел!мде тэн сау- лыгыныц мацыздылыгы, денсаулыкды кутудщ жолдары мен жай- жапсары баяндалады. Уш!нш! бел1мде уак,ытты ти!мд! пайдалану жэне жоспарлау тэс!лдер! мен тет!ктер( бер!лген. Терпнил бел!мде кдржылык, сауат жайлы тус!нд!р!лin, тапкдн табысты нэтижел! жум- саудыц батыт-батдары айтылады. Ал беаннл, алтыншы бел!мде эмоциялык зерде, ятни байсалдылык, танытып, коц!л-куй!м!зд!, се- з!мдер!м!зд! баскдру тэблдер! мен к,арым-к,атынас кдгидалары жан- жакты тус!нд!р!лед!. Эр бол!м мысалдар жэне рухани устын, кдгида- лармен бектл!п отырады. К!тапта айтылтан тулталык, дамута к,атысты ереже-тэблдерд! жузеге асырута кемекш! к,урал рет!нде арнайы эз!рленген «Кемел адам кундел!п» к,осаусынылып отыр. Сез соцында к!таптыц жазылуына крлдау б!лд!рген эрб!р жанта Алланыц разылыты мен берекел! тумыр т!лейм!н. Эмоциялык, зерде тест!н курастыртан к,ызым Газизата зор алгыс б!лд!рем!н. Кемелджке к,уштар жан, бзге де Жараткднныц бар жак,сылыгын т!лейм!н! Ыстамбул - Алматы Ушаста. 20/09/2021 13
УЛЫ МАКСАТ. БИ1К МУРАТ Би1'к мацсат, зор умт’т, улы niKipi жок, OMip хайуан лрлтпне ук,сас. Ахмет Байтурсынулы Лев Толстой саналы адамта: «1ш!п-жеп, уйыцтап-ояну ем! рд!ц непзп мэн! бола алмайды», - деген екен. Элбетте, солай. Бул таламга кел!п-кеткен неб!р данышпан, хак!м атаулы ем!рдщ мэжн, адам ба- ласыныц бу дуниедеп улы мак,саты мен би!к муратын 1здеген. Жалпы, адами улы максат-мураткд цатысты Шэкэр!м К,¥Дайберд!улы 1911-1915 жылдары Троицк цаласында жарыц керген когамдык,-сая- си жэне эдеби басылым «Айкап» журналыныц 1912 жылты кезек- Ti санында б!л!мд!лерге батыштап: «Алланыц адамды жаратудапя максуты не?», «Адамга т!рш!л!кт!ц ец кереп не?», «Ец жак,сы адам кандай Kici?» деген сынды пэлсапалыксауалдар жолдауы тепн емес. Эуел! айтарымыз: оз!н терец танымаган, ем!рдщ мэнн TyciHin, жаратылыстьщ тупк! магынасын уцпаган адамда улы мак,сат пен би!к мурат болмайды. Ондай пенде шынайы кемелдешп, кэм!л адам дэрежеане кетер!лу! екиалай. Абай атамыз: «Адамды суй, Алланыц хикмелн сез, Не к,ызык бар ем!рде онан баск,а», - деп, ем!рдщ мэн! адамзатты сую мен Алланыц хикмелн сезу екежн айтады. Алланыц хикмет! - т!рш!л!кт!ц мэн! болмак,. Дана ойшыл он желнш! цара се- з!нде: «Эзщ уилн ецбек етсец, ез! уилн оттаган хайуанныц 6ipi бола- 14
Улы максат, бшк мурат сыц, ал адамшылыктыц карызын етеу уш!н ецбек етсец, Алланыц суйген к,улы боласыц», - дейдк Осындагы Абай айткан «адамшылыктыц карызы» деген не? Ме- нщше, гулама «адамшылыктыц карызы» деп адамныц жаратылуда- ты непзп миссиясын айтып отыр. Олай болса, адамныц непзп мис- сиясын Кураннан 1здеп керел1к. Алла татала б!ркатар Куран аяттарында адамды «халифа» елп жараткандытын б’|лд!рген.1 Ятни Улы Жаратушыны та- нып-бЫп, талам атты «улы кермедеп» ap6ip тецдесаз коркем туындыта тамсанып, Улы шебердщ куд>рет!не бас ит, езше берглген ныгметтерге шуюршЫк ету, жер бет!н гулденд|рш, коркейту - Mine, осылар адамныц халифа релндеп тупю мис- сиясы. Ягни адамга жер белн коркейту уилн Алла ез атынан ек1летлл!к берген. Халифалык Алла мен адам арасындаты осынау касиегп еюлегплжке айтылады. Галамды гулденд!рт, коркейту уш!н адамга акыл-сана, каб|лет-карым, мол мумк!н- илл!к берглген. Адам ез!не жуктелген улы миссияны орындау уш1н эрдайым дамуга, кемелдент желлуге мшдегп. 1 «Бакара» cypeci, 30-аят. «Буд» cypeci, 61-аят. «Онгам» cypeci, 165-аят. Адамга жуктелген халифалык мшдегп Алла мен адам арасын- дагы касиегп ек1летлл1к дед!к. Осы ек1летлл1кл карапайым мысал- мен туанд!рт керелж. Айталык, кез келген шетелдеп еюлетл елгш ез1н ж|берген мемлекетлц атынан руксат шецбершде гана жумыс !стейд|. Оныц артында жеке мемлекет тургандыктан, улкен кузы- ретке ие. Сол кузыретл пайдаланып, мемлекетлц муддеане сай кызмет етед|. Мемлекет атынан эрекет еткенд(ктен, O3i окшд1к еткен елдеп би1К мансап иелер!мен оп-оцай кездесш, юммен болса да жуздесе алады. Б(рак еюлетллгш асыра пайдаланып, мемлекет руксат етпеген icrepre бас сугу, жазаланады. Ойткен! оюлетлл(клц аты да айтып тургандай, белпленген шецберден шыгуга болмайды. Сол сиякты, адам да Алла мшдеттеген екглетллж шецбершде эрекет етуге мшдетл. Адам баласына Жаратушы тарапынан мына дуниеж коркейтуге, гулденд!руге улкен мумкшшшк, ете аукымды шецбер, сан алуан кабшет-карым бершген. Кез келген icti «Бисмиллэ» деп 15
Kernel adam Алланыц атынан бастауымыздыц сыры осында жатыр. Бул Алланыц атынан эрекет ету деген сез. Ал адал мен арамды Алла берген осынау ек!летт!л!кт!ц улыксат пен тыйым шецбер! деуге болады. Жогарыда атап еткен!м!здей, езн не сен!м артып, ек1л ет1п ж(берген мемлекетш мойындамай, etu6ip шектеу-шекарасыз ез кдлауымен эрекет еткен жагдайда ек!летт! елш! жазаланатыны сек!лд!, халифалык, м!ндет алган пенде де Алланы мойындамай, адал-арам демей, улыксат шецбер!нен шыкдан жагдайда жауапкд тартылуга лайык, болады. Адам ез!не жуктелген осынау халифалык миссиясын умы- тып, Алла мен ез! арасындагы ек!летт!л1к ж|б!н уз!п, дербес эрекет етуге талпынган кезде ем!рд!ц мэн! мен мына дуниеге ж!бер!лу миссиясын, улы максатын жогалтып алады. Рухани проблемалар осы жерден басталады. Ойткен! улы максаты жок,, басы бос адам - кеудес! кдцыраган к,уыс адам. Мундай адам кеб!не мазасыз куй кешед!. Мукдгали акын айтпакшы: «Демалыс ап, Кавказ, К,ырым барганьщ - Бэр1 ек!н1ш, 0з!цд! озщ алдауьщ. Кдлай уз1П, кдйда тыгып, тыншисыц, Тыным бермес ойларыцныц жалгауын?!» 1шк1 бостыкдан туындаган мазасыздыкдан кутылу уилн дуние, атак,, мансап, тэн рацаты секшд! уак,ытша дуниелермен ез!н алдар- кдтып OMip суредг Ырак, 6api6ip шынайы жан тыныштыгына к,ол жетк!зе алмак, емес. Адамныц кеб! урпагын багып-кагып, ес!р!п-жетк!зуд! ем!рдщ непзп мак,сатына телидЕ Эрине, урпагыццы жетюзу - улкен аманат. Б!рак бул улы мурат емес, Алланыц адам табигатына койган табиги мей!р!м мен жанашырлыцтан туындаган жауапкерш!л!п мол абыройлы мтдетс Накдырак айтканда, улы максат аясында атка- рар асыл борышымыздыц 6ipi болмак- Егер урпак уш!н ем!р суру адамзаттыц ец улы максаты, ем!рд!ц тупк! мэн! болганда, перзент! жоктардыц немесе урпагы кайырсыз болгандардыц мына дуниеде гумыр кешу!н!ц ешб!р мэн-магынасы калмас ед!. 16
atu.kzRkJQdWJsaXNoZXIy MTExODQxMg==