Кемали, Е.С. Қазақстан Республикасының сот және құқық қорғау органдары

ала тергеуі үшін тергеу комиссиясы құрылды. Қылмыстық істер бойынша алдын ала тергеу жүргізу жергілікті судьяларға жүктел- ді, олар бүл міндетті жеке дара атқарды. Міндеттерді және прин- циптерді анықтағанда Қазақстанның алдын ала тергеу аппараты РСФСР Әділет Халық Комиссариаты 1920 жылы қазанда шы- ғарған «Алдын ала тергеу жүргізетін халық тергеушілерінің нүс- қаулығын» басшылыққа алды. Кейін тергеу органдарының қыз- меті 1923 жылғы Қылмыстық-іс жүргізу кодексімен және 1923 жылғы РСФСР-дегі сот қүрылысы туралы Ережемен реттелді. Ішкі істер органдарының қүрамында тергеу бөлімшелері алғаш 1939 жылы құрыла бастады, қылмыстық іздестіру бөлімдерінің және CMYK (БХСС) кұрамына тергеу топтары кіргізілді. 1960 жылы 1 қаңтардан күшіне енген Қылмыстық-іс жүргізу Кодексі алдын ала тергеу жүргізу кұқығын прокуратура органда- ры мен мемлекеттік қауіпсіздік органдарына берді. Ішкі істер ор- гандарында өзінше белек тергеу аппаратын кұру КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1963 жылгы 6 сэуірде «Алдын ала тергеу жүргізу қүқығын коғамдық тәртіпті қорғау органдарына беру ту ­ ралы» Жарлығынан бастау алды. Қылмысты тергеу дегеніміз - оған уәкілетті органдардың қылмысты ашу, оны жасаған адамдарды қылмыстық жауапкерші- лікке тарту, материалдық зиянның орнын толтыру максатында дә- лелдемелерді жинақтау, тексеру және бағалау жөніндегі қызмет. Қылмыстарды айқындау және олардың жолын кесу - жедел-із- дестіру шараларын, анықтау, алдын ала тергеу, басқа да кызмет- тер жүргізу барысында жүзеге асырылады. Қазақстан Республикасы тәуелсіздік алғаннан бастап тергеу органдары институтының дамуында біраз елеулі реформа жүргі- зілді. Мемлекет басшысының 1995 жылғы 6 қазанында «Казак- стан Республикасының анықтау мен тергеуді жүзеге асыратын арнайы мемлекеттік органдары туралы» және «Қазақстан Рсс- публикасының Мемлекеттік тергеу комитетін күру туралы» зан күші бар Жарлықтарымен жаңа, ведомстводан тыс кұқық корғау органы (МТК) қүрылды, ол өзіне прокуратура мен Ішкі істер ор- гандарының алдын ала тергеу функцияларын алды. Бірак Мемлекеттік тергеу комитеті тергейтін істердің аса көп- тігі, күрделі емес және қоғамға қауіптілігі шамалы істерді тсргеуге күштің бөлінуі және Ішкі істер органдарымен өзара әрекеттестік- 186