Кемали, Е.С. Қазақстан Республикасының сот және құқық қорғау органдары

жоқ адамдардың құқыктық жағдайы туралы халықаралық шарт- тарында белгіленген қүқықтарды пайдаланады және міндеттерді көтереді, республика заңдарында көзделген шектеулерге ұшы- райды. Мемлекеттің қылмыскерлікпен күрес жүргізуші барлық құ- қық қорғау органдарының қызметі өзара байланысты. Бұл өзара байланыстылық ортақ міндетке - елдегі қылмыскерлікпен күрес- ке негізделген. Атқару мекемелері және жаза орындаушы өзге ор- гандар, алдыға қойылған міндетті ойдағыдай орындау үшін Ішкі істер органдарымен, тергеу, прокуратура органдарымен және сот- пен тығыз қарым-катынаста болуға тиіс. Сот тағайындаған жазаның ойдағыдай орындалуы үшін мем- лекет арнайы мекемелер мен органдар күрды. Қазақстанның тәуелсіздігі кезіндегі маңызды өзгеріс - пенитенциарлық жүйе- нің түгелдей Ішкі істер министрлігінің қарамағынан Әділет ми- нистрлігіне беріп, соңынан ол кейін қайтарылған. Республика бойынша сотталғандар мен тергеу барысында қа- мауға алынғандар саны кешегі жылдары 50 мыңға жуык адам бо- латын. Бірақ соңғы жылдары бас бостандығынан айыруға балама жазалар кеңінен колдануы арқасында, мерзімінен бұрын босату және жазаны ауыстыру институттарының тиімділігін арттыру нә- тижесінде биылғы жылдың басынан бері сотталғандардың саны 6 мың адамға, 48 мыңнан 42 мыңға дейін азайды. Қылмыстық-атқару жүйесі Комитетінің күрылымына 15 ау- мактық басқарма, 73 түзеу мекемесі, 20 тергеу изоляторы, 218 қылмыстық-атқару инспекциясы, 3 республикалық мемлекеттік кәсіпорын, бас бостандығынан айыру орындарынан босанған адамдар үшін 2 республикалық бейімдеу орталығы, Комитеттің Академиясы және Павлодар заң колледжі кіреді. Бас бостандығынан айырылған барлық адамдардың өздері- не адамгершілік қатынасты талап етуіне қүқығы, сондықтан да Қазақстан Республикасы пенитенциарлык жүйені халықаралық нормалар мен стандарттарға жакындату шараларын қарастыру- да. Соңғы он жылдықта кылмыстық-атқару жүйесін жетілдіру тұрғысынан Қазақстанда бірқатар бағдарламалар іске асырылды. Мысалы, сотталғандар кұқығы едәуір кеңейді, олардың әлеумет- тік және қүқыкт^іқ қорғалуы біршама дүрысталды, жаза өтеудің прогрессивтік жүйесі занда бекімін тапты, түзеу мекемелері мен 180