Турдалиев, Ә.О. Сыбайлас жемқорлықпен күрес стратегиясы

1990 ж.) мынадай анықтаманы ұсынды: «Сыбайлас жемқорлық - бүл жеке адамның немесе бір топ адамдардың қызмет жагдайын өз басының мүддесіне қарай пайдалануы және мемлекеттік қызметкерлердің қызмет бабын заңсыз пайда алуға бағьптауы» [2,44-45]. Енді бір анықтама 1999 жылғы «Сыбайлас жемқорлық үшін қылмыстық жауапкершілік туралы» атты Еуропа Кеңесінің Конвенциясында берілген, онда: «Сыбайлас жемқорлыққа - мемлекетгік, муниципалдық немесе өзге де қоғамдық қызметшілердің немесе коммерциялық не өзге де ұйымдардың қызметшілерінің өз мәртебесін кез келген мүлікті заңсыз алуы, оны иемденуге құқықты болуы, қызметті немесе жеңілдікті пайдалануы, сондай-ақ аталған тұлғалардың осындай мүлікті, оны иемдену құқығын басқа түлғаға беру, қызмет көрсету және жеңілдіктер ұсыну жатады[3]. Кейбір ғалымдардың пікірінше осы анықтама толық емес, себебі сыбайлас жемқорлық қүбылысы құқық үғымының шеңберінен әлдеқайда кең. М.О. Нәукенов: «Сыбайлас жемқорлық» және «ұйымдасқан қылмыс» ұғымдарын бір-бірімен байланыстыра қарауды үсынады. Оның пікірінше, сыбайлас жемқорлықгы ұйымдасқан қылмыс өкіпдері мемлекетгік органдар жүмысын «бақылау» құралы ретінде пайдаланады, бұндай жағдайда қылмысты әлеуметгік түрғыдан бақылау бейтараптанады, сондай-ақ ұйымдасқан қылмыс өкілдері билік органдарын өз мақсатына жету үшін пайдаланады және саяси шешімдер қабылдауда ықпал жасайды[4,19]. А.С. Қалмұрзаев сыбайлас жемқорлықты: «кез келген қызметкердің қызмет жағдайын пайда күнемдік мақсатында пайдалануы», - деп сипатгайды[5,269]. Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 18 қарашадағы «Сыбайлас жемқорлыкқа қарсы іс-қимыл туралы» Заңының 1- бабына сәйкес «Жауапты мемлекеттік лауазымды атқараіын адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдардың, мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілеттік берілген адамдарға теңестірілген адамдардың, лауазымды адамдардың өздерінің лауазымдық (қызметтік) өкілеттікгерін және соған байланысты мүмкіндіктерін жеке өзі немесе делдалдар арқылы жеке өзіне не үшінші тұлғаларға мүліктік (мүліктік емес) -7-