Турдалиев, Ә.О. Сыбайлас жемқорлықпен күрес стратегиясы

бұндай жағдай кейбір басшыларға жаңа конституциялық өкілетгіктерін асыра пайдалануға мумкіндік берсді [7,176]. Осы пікірге Швейцария мемлекеті дәлел бола алады, ондағы демократияның тарихи тамыры терецде жатыр. Тарихи дерек көздер көрсеткендей, мемлекетте басқару нысанының күрт өзгеруі де мемлекеттік құқық бұзушылықпен қатар жүреді, ал халық ондаған жылдар бойы саяси тұрақсыздықган зардап шегеді. Мемлекетте қоғамдық - саяси бостандықгың орнығуы азамаггардың өзін мемлекетгің толық құқылы мүшесі ретінде сезінуге, билікті жүзеге асыруға, қоғамның істеріне араласуға бейімдейді. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің құралы ретінде әлеуметтік-қүқықтық бақылау Жапония мен АҚШ-та кең epic алды [8,60]. Сөйгіп, жоғарыда айтылғандардан мынадай қорытынды шығаруға болады: - бостандыққа ие азаматтық қоғам - мемлекетте жемқорлық деңгейі өте темен болуының кепілі. - саяси тұрлаулылық, үкіметтің, басшылардың жиі ауысуы, сыбайлас жемқорлықтық өрістеуінің басты шарты. - мемлекеттің жалпы саяси бағытының жиі өзгеруі елдегі әлеуметтік - экономикалық ахуалдың түрақсыздығына әкеп соғады. ¥йымдык,-институционалды себептер. Соңғы кездері жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, сыбайлас жемқорлық мемлекеттіліктің институционалды негіздеріне сіңіп, олардың қызметінің тиімсіздігі, дұрыс үйымдастырылмауы салдарынан, есеп беру және бақылау жүйесінде нақгылық болмағандықтан кең epic алуда. Мемлекеттің үлттық экономикаға араласу факторына нақтырақ тоқталайық. Экономика саласында мемлекеттің өкілетгігі кең тараған жағдайда сыбайлас жемқорлықгың дамуына алғышарттар қалыптасады, ал бүл - «мемлекет қоятын шектеулерден қашудың бірден бір тәсілі» [9,23]. Шектеулер неғұрлым көп болса, соғүрлым сыбайлас жемқорлық өрістеп, тамыры тереңдей түседі. Осы пікірді дәлелдеу үшін АҚШ-тың Халықаралық даму жөніндегі агенттігі жасаган Инвесторларға арналған нүсқаулықтарды талқылайық. Осы Нүсқаулықта әлемнің 40 мемлекетінде инвестиция салуға және іскерлік операциялар жүргізуге келтірілентін процессуалдық және әкімшілік кедергілер туралы баяндалады және осы кедергілерді еңсеру тәсілдері ұсынылады. Осы Нұсқаулықга көрсетілген бағдар барлық жағдайда -15-