Карым-цатынас цагидалары pin, ец к,иын жатдайда отан сежм артып, арка суйейдЕ Сондыктан Алла татала Куранда: «Уа, иман келлргендер, берген уэделерщ- де турыцдар!»71, «Берген уаделерщд! жэне жасасцан, келккен шарттарьщды орындацдар. Ойткеж бермген серттщ сурауы бар!»72 деп уэдеде турудьщ мацыздылыгын ерекше бтд1рген. Алла ел mici (с.а.у.) «Еюжуздшщ сипаты ушеу: сейлесе OTipiK айтады, уэдеде турмайды жэне аманаткд киянат жасайды», - деп уагдадан ай- нуды ек!жузд| тайгак, адамдарга тэн си пат деп катац ескерткен. Баска 6ip хадисте Пайтамбарымыз уэдебнде турган адамныц жумакка KipeTiHfliriне кежлдж берген. «Юмде-KiM мына алты нэрсеге кеп 1лд1к берсе, мен оган жумакка юрет!ндНне кежлмш. 71 «Мэида» cypeci, 1-аят. 72 «Мера» cypeci, 34-аят. • Жалган сейлемеуге; • Уэдеж орындауга; • Аманатка киянат етпеуге; • Ар-уятты сактауга (зина жасамауга); • Кез1н харамнан кортауга; • Колын харамга созбауга», - дейдк Уэденщ улкен-KiLuici болмайды. Юшкентай балаца «Ананы алып берем 1н, мынаны экелт беремш» деген уэдец де - уэде. TinTi уэде- нiц ец улкеж. Ойткеж бала журек оны тататсыз кутедЕ Ал берген уэ- децд! эр бузтан сайын оны опасыздыкка, OTipiKKe баулып жатырсыц деген сез. Кел icia ген уакыттан кедлкпей бару да уэдеж орындаута жатады. Алтан карызды уакытында кайтару да солай. Уэдеде туру мусылман казак баласыныц кезге кер1нет!н ец улы касиет! едЕ Бул жайлы казак зиялысы Акселеу Сейд1мбек былай дей- д1: «Б1з - уэдеге берж халык едж. Уэдеден тайдык. Уэде - казактыц улы кундылыктарыныц 6ipi ед!. К,азак даласына XIX-XX тасырта де- йin сырттан келген этнографтар 6ip-aK нэрсеге тацталтан екен. Оте ipi татдырлы icrep тек кана уэдемен шеишле беред! дейд! бул далада. K,a3iр уэде 6epin турып, колхат жазып турып, какпанта Tycipin кетедЕ Осындай жоталткан кундылыктарды санап тауыса алмайсыц». Рас, казак уэдеге ар-намыс мэселеО ретшде каратан. Сондыктан атам казак «Ер Ж1пттщ ек( сейлегеж - елгеж, емен аташтыц ж'лгеж - 342
RkJQdWJsaXNoZXIy MTExODQxMg==