Кемали, Е.С. Қазақстан Республикасының сот және құқық қорғау органдары

іс жүргізу кодексіне қылмыстық процесті оңайлату және оның тиімділігін көтеру мақсатында елеулі түзетулер енгізілді. Тер- геудің негізгі формасы алдын ала тергеу, ол қылмыстық істердің көбісінде жүргізіледі. Қылмыстық қудалау жеке тәртіпте және анықтау формасында болатын қылмыстық істерден басқа бар- лык қылмыстық істер бойынша алдын ала тергеу міндетті түрде жүргізіледі. Алдын ала тергеу кәмелетке толмағандар және өзінің физикалық немесе психикалық кемістігіне байланысты өз құқы- ғын қорғай алмайтын адамдар жасаған қылмыстарда да жүргізі- леді. Қылмыстык іс бойынша жүргізілетін тергеудің алдын алу деп аталатын себебі - бас сот талқысындағы сот тергеуінен кейін ғана сот адамды айыпты деп тауып, оған жаза тағайындай алады. Үкімнің азаматтық талапка, баска да мүліктік өндірулерге немесе мүліктің тәркіленуі мүмкін екендігіне қатысты бөлігінің орындалуын қамтамасыз ету мақсатында, тергеуші күдіктінің, айыпталушының немесе заң бойынша олардың әрекеті үшін ма- териалдық жауапкершілік көтеретін адамдардың мүлкін анықтау- ға шара қолданады. Сыбайлас жемқорлық қылмыстар туралы қылмыстық істер бойынша алдын ала тергеу жүргізгенде тергеуші қылмыстык жол- мен табылған мүлікті және қылмыстық жолмен табылып, басқа адамның меншігіне өткен мүлікті анықтауға да шара қолдануға тиіс. Алдын ала тергеу жүргізу міндетті істерде, тергеуші анық- тау органдарының шұғыл тергеу әрекеттерін орындауын күтпес- тен, ол істерді кез келген уақытта өзіне алып жүргізе алады. Алдын ала тергеу формаларының бірі - анықтау. Анықтау органдары қылмыстық кудалау органдарына жатады, олар қара- пайым тергеу әрекеттерін жүргізумен катар жедел-іздестіру қыз- метін де жүзеге асырады, қылмыстарды және оларды жасаған адамдарды табуға шара қолданады. Қылмыстық кұқық бұзушылықтың сипатына қарай анықтау органдарына: 1) занда белгіленген қүзыретіне сәйкес кылмыстық қүқық бүзушылық белгілері мен оларды жасаған адамдарды та ­ бу, қылмыстық қүкық бұзушылықтардың алдын алу же ­ не жолын кесу мақсатында қажетті қылмыстық-процестік жене іздестіру іс-шараларын колдану; 2) алдын aha тергеу жүргізілетін істер бойынша Кодекстің 188