Кемали, Е.С. Қазақстан Республикасының сот және құқық қорғау органдары

және бақылау органдары, меншіктің барлық формасындағы кәсі- порындар, мекемелер мен үйымдар кіреді. Прокурорлық қадағалау обьектілерінің қатарына, сонымен ка ­ тар, қоғамдық ұйымдар мен қозғалыстардың, әртүрлі қоғамдық қор- лардың, діни бірлестіктердің және де азаматгардың қызметі жатады. Жедел-іздестіру қызметі құқық қорғау қызметінің арнайы уәкілеттігі бар мемлекеттік органның құпия қүқықтық құралдар- ды пайдаланып, жүзеге асыратын дербес түрі болып табылады. Құқық қорғау органдарының жедел-іздсстіру қызмстінің заңды- лығын прокурорлық қадағалау 1994 жылы 15 қыркүйекте «Же- дел-іздестіру қызметі туралы» бірінші рет заң қабылданғаннан кейін ғана Қазақстанда алғаш заң жүзінде реттелді. Бүрындары қүкык қорғау органдары, негізінен, всдомстволык бұйрықтар мен нүскаулықтарды басшылыққа алатын. Оның үстіне, 1960-1970 жылдары КСРО Бас прокуроры басшылыққа алынатын бірқатар бұйрықтар шығарды, оларда бағынышты прокурорлардың тиіс- ті органдардың жедел-іздсстіру қызмстіне араласуына шектеулер жасалған еді. Қадағалаудың бүл түрінің өзінше дербес болуының басты се- бебі - қылмыстық қудалау органдары қылмысксрлікпен күрссті жүзсге асырғанда азаматтардың Конституцияда және басқа заң- дарда кепілдік берілген құқықтары мен заңды мүдделерін едәуір шектейтін жедел-іздестіру іс-шараларын жүргізеді. Жедел-іздес- тіру кызмстін жүзсгс асырғанда кәсіби этиканы сактау кажет, се- бебі оперативтік кызметкер көбіне жасырын әрекет етеді, адам- ның жеке өміріне басып кіреді, әртүрлі көптеген ақпарат жинай- ды. Сондықтан да жедел-іздестіру қызметінің кейбір қүқыктық санасы томен және кәсіби этикасы жоқ кейбір субъектілерінің өз максатына жетуі үшін заңда көзделмеген қүралдар мен әдістерді пайдалану, тіптен қорқытып арандатуы, заңға қүлықты азамат- тардың құкықтары мен бостандығына қысым жасауы мүмкін. Бұл қызметті жүзегс асыруда казір прокурорға жеткілікті өкілдік берілген, бірақ ол жедел-іздестіру іс-шараларын жүргізуші орган- дардың оперативтік қызметіне араласуға, оларды өзі тікелей жүр- гізуге немесс оларға қатысуға тиіс емсс. Анықтау жэне алдын ала тергеу органдарының қызметін- дегі заңдылықты қадагалау прокуратураның бір қиын саласы- ның бірі болып тАбылады. Қылмыстарды тергеу қылмыстық про- 146