Кемали, Е.С. Қазақстан Республикасының сот және құқық қорғау органдары

зияларын шешуге және олардың алдын алуға арналған. Өз кезе- гінде конституциялық түсінік беру казуальдық және норматив- пик болуы мүмкін. Бірінші түр Констигуцияның 78-бабында белгіленген тәр- тіпте соттардың сұранысын қарау кезінде қолданылады, ондағы мақсат - нақты істі дұрыс шсшу. Конституциялык Кеңес Парла ­ мент қабылдаған жаңа заңның конституциялылығын алдын ала тексеруді жүзеге асыру барысында да казуальдық түсінік береді. Конституцияның жекелегсн нормаларына түсінік берумен бай- ланысты сүраныс болса, түсінік берудің екінші түрі қолданыла- ды. Бүл ретте нормативтік түсінік беруде қүкықтың өзінше белек нормасы болмайды, түсінік берілетін актінің шынайы мәнісі мен ауқымы анықталады. Қүқықтық нормаларға түсінік беру кеңейтуіиі және шектеу- ші, аутентикалық, доктриналдық, соттык, және басқадай да болуы мүмкін. Конституциялық кеңестің Конституция нормаларына ресми түсінік беру жөніндегі өкілеттігі өзінше белек функция ретінде заңда бекімін тапқан, ол айрықша талқылауды шешім қабылдау арқылы іске асады, республиканың барлық аумағында міндетті заң күшін алады. Өзінің қызметі кезінде Конституциялык Кеңес Конституцияның көптеген баптары бойынша ресми түсінік берді. Мысалы, мемлекеттік органдардың қүзыреті, билік тармағының жоғарғы заң шығару, атқару және сот органдарының өкілеттік- тсрі, республикалық бюджет, сондай-ақ мемлекеттік меншік пен әлеуметтік камтамасыз етудің қүқықтық режімі мәселелеріне тү- сінік берілді. Конституциялық Кеңес түсінік берудің әртүрлі тәсілдерін қолданады, сол арқылы ол белгілі бір норманың және оны өмір- дің нақты жағдайында қолданудың мәнісін түсіндіреді. Дауларды шешкенде Конституциялык Кеңес Конституцияның тиісті бабы- на түсінік береді, ол накты істер бойынша шешімдерде тікелей көрініс табады. Мұндай берілген түсініктің ауқымы мен мазмү- нын, көбіне, мәселенің сипаты, конституциялык іс жүргізуге қа- тысушылардың құқықтық санасы анықтайды. 115