Кишибекова, Г.К. Тәуекел-менеджмент

142 Тәуекел-менеджмент дағы оқыс жағдайларды зерттеген. Ол оқыс жағдайдағы тәуекелді өткізу үрдісін домино әсері - кез-келген өзгеріс сүйек қатарынан түзілуге домино сияқты қүлап, келесі жағдайға әкеп соғады деді, жұмысшының денсаулығына және өміріне зиянын тигізгенше жалғаса бермек. Тәуекелді реттеу тұрғысынан бұл теорияның ерекшелігі, оқыс жағдайдың алдын алуды көрнекі түрде көрсегеді, яғни тізбектен кем дегенде бір жағдайды («домино сүйектерін») алып тастау арқылы болады. XX ғасырдың 70-ші жылдарында АҚШ зерттеушісі Хаддон (Haddon) энергияны босату теориясын үсынды, онда техникалық, табиғи, әлеуметтік өмір салаларында тәуекелді өткізу себептерін сипаттауда қолдануға болады. Кездейсоқ жагымсыз жағдайлардың негізгі себебі болыгі аталған теорияда бағынбайтын энергияның шығуы мен объектіге әсері қарастырылады. «Энергия» ұғымы кеңіне түсіндіріледі және «энергияны босату теориясы» («Energy release theory») деген атаққа ие болды. Теориялық көзқарас бар (Операцияларды талдау әдісі), мұнда жағымсыз кездейсоқ жағдайлардың негізгі себебі болып басқару жүйесіндегі қателіктер саналады. Американдық дерек көздерге сүйенсек ол Technique of operation review (TOR), ягни «операция ­ ларды талдау техникасы (әдісі)» деп аударылады. Барлық қателік- тер мен үйымды басқару жүйесінің кемшіліктері сегіз санатқа жіктелген. Осы көрсетілген қателіктерді алып тастаса немесе бас тартса көптеген ішкі тәуекелдерді болдырмауға болады дейді тео- рияның негізін қалаушылар. Тәуекелден жалтару (қашу, болдырмау, жою) - субъектіге тәу- екелді өткізуден түгелдеу бас тартуға мүмкіндік беретін тәуекелді өндеу әдісі болып табылады (сурет 4.3). Алайда, тәуекелден жалтару кеңінен қолданылмайды. Себебі толығымен тәуекелден бас тарту техникалық тұрғыдан мүмкін емес, қандай шаралар қолданғанмен оның басталуының аздаған болса да ықтималдығы қалып қояды. ... ч