Кишибекова, Г.К. Тәуекел-менеджмент

128 Тәуекел-менеджмент - тәуекелді төмендету немесе жоғарылату нұсқаларын таңдауда орындылығын бағалау. Тәуекелді төмендету мен болдырмаудың белгілі бір шарала- рын таңдаған соң, таңдалған шаралар дәрежесінің жеткілікті екен- дігі туралы шешім қабылдау керек. Егер жеткілікті болса жоба іске асырылады, керісінше жағдай орын алса жобадан бас тарту орын- ды (тәуекелден қашу). Осы қарастырылған кезеңдердің маңызы мен мазмұны келесі бөлімдерде кеңінен қарастырылады. Тәуекел - ықтималдық категория, сондықтан белгісіздікті бағалау мен тәуекелдің сандық дәрежесін анықтау үрдісінде ықти- малдық есептеулер қолданылады. Жоғарыда аталғандай кең тараған сандық бағалау әдістеріне статистикалық әдістерді жатқызамыз. Статистикалық әдістің мәні берілген немесе ұксас өндірістегі шығындар мен табыстардың ста- тистикасы зерттеліп, сол немесе басқа экономикалық қайтарулар- дың көлемі белгіленіп және болашаққа дәлірек болжау құрылуын- да болып отыр. Статистикалық әдістің басты құралдары ретінде келесілерді анықтауға болады: - зерттелетін кездейсоқ өлшемдердің орта мәні (X) (қандай да бір әрекеттің салдары, мысалы кіріс, пайда және т.б.); - дисперсия (а2); - стандаргты (оргаквадраттық) ауытқу (а); - вариация коэффициент! (V); - зерттелетін кездейсоқ өлшемдердің ыктималдығын тарату. Мұнда кірістіліктің ең төменгі мөлшері, себебі тәуекел үшін сыйықы нөлге тең. £> и үшін Үлттық банктің мемлекеттік мін- детті қүнды қағаздар мөлшерлемесін алуға болады. |$ коэффициента экономиканың қандай да бір саласына инве ­ стиция салымдарын салу бойынша шешім қабылдауда қолдануға болады. Ол өз кезегінде сала қызметі нәтижесінің нарық қызметі нәтижесіне қатынасының ауытқуларын көрсетеді. Егер Р=1 болса саланың жағдайы қалыпгы, ал Р> 1 болса сала өте жоғары ауутқу- лар мен өзгерістеге бейім. -4Ь ч