Тіршілік қауіпсіздік негіздері

Т І Р Ш І Л І К Қ А У І П С І З Д І К Н Е Г І З Д Е Р І Барлық мүмкін болатын төтенше жағдайлар жиынтығын қақтыгысты жэне қацтыгыссыз деп бөлу ұсынылады. Қацтыгысты төтенше жағдайларға әскери кақтығыстар, экономикалык дағдарыстар, экстремистік саяси күрес, әлеуметтік төңкерістер, үлттық жэне діни қактығыстар, лаңкестік, қылмыскерлердің бостандықта жүруі, ірі масштабтағы жемқорлық, т.б. жатады. Қацтыгыссыз төтенше жағдайлар өз кезегінде біркатар сапасына карай бірнеше түрге бөлінуі мүмкін. Барлық төтенше жағдайларды негізгі үш қағидаға сүйеніп жіктеуге болады - таралу деңгейі, даму қарқыны, шыгу тегі. Төтенше жагдайлардың таралу деңгейіне қарай жіктелуі. Төтенше жағдайларды (ТЖ) таралу деңгейіне карай жіктеу барысында зардап шеккен аумақ көлемімен катар мүмкін болатын жанама салдарларды да ескеру кажет. Оларға белгілі бір кашыктықта үйымдастырушылық, экономикалык, әлеуметтік жэне өзге елеулі катынастардың бұзылуы жатады. Жергілікті төтенше жагдайлар территориалды немесе ұйымдастырушылык жағынан жүмыс орны болмаса жол бөлігі, мекенжай жэне пәтер аумағынан аспайды. Ондай төтенше жағдайларда жэбірленуші саны 10 адаммен шектеледі, 100 адамның өмір тіршілігі жағдайы бүзылады, немесе 1000 адамның еңбек ақысы төленбей, материалды шығын қалыптасады. Егер төтенше жағдайлар салдары өндірістік немесе өзге типті объекті территориясымен щектелсе (яғни санитарлы қорғау аймағынан тыс шықпайтын) жэне жеке ресурстармен алды алынса, бұл - объектілі төтенше жагдайлар. Төтенше жағдайлардың салдары елді мекен, қала, аудан, облыс, республика территориясымен шектелсе жэне олардың жеке ресурстары көмегімен ТЖ салдарын жоюға болса, олар жергілікті ТЖ деп аталады. Ондайда жәбірленуші саны - 10-50 адам, өмір тіршілігі бүзылғандар саны - 100-300 аралығы жэне материалды шығынға ұшырағандар саны 1000-5000 аралығында шектеледі. Аймактык төтенше жагдайлар - бірнеше облыс (аудан, республика) немесе экономикалык аудан көлемінде таралады. Аталмыш ТЖ салдарын жою үшін жергілікті территориялардың күштері мен қосымша федералды күштердің қатысуы кажет. Аймақтык ТЖ барысында 50-500 адам жарақат алады, 500-1000 - 120 -