Турдалиев, Ә.О. Сыбайлас жемқорлықпен күрес стратегиясы

11. СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЬЕҚҚА ҚАРСЫ KYPECT1 ЖҮЗЕГЕ АСЫРАТЫН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚҮРЫЛЫМДАР Бүкіл әлемдік Банк сыбайлас жемқорлық мәселесіне баса назар аудара отырып және өзінің зерттеу нәтижесіне сүйене отырып, сыбайлас жемқорлықгы «қоғамның кеселін» анықтайтын негізгі немесе жеке факторы деп қарамай, оны «мемлекеттің іргелі мәселесінің сыртқы белгісі» деп қарау керектігін атап көрсетеді. Осыған байланысты мемлекетті басқару және жемқорлыпен күресуді жетілдіруде қажетті шешуші реформалар бағдарламасын үсынады[1,216]. Мемлекеттік басқару реформалар бағьптарының ішінен Бүкіләлемдік Банк мыналарды ерекше бөледі: 1) саяси басшылықгың есеп беріп отыруы; 2) қызмет етуге бағытталған және деритократия қағидасында қүрылған; 3) мемлекеттік әкімшілік; 4) мемлкеттік қаржыларды басқаруда ашықтық пен есептілік; 5 ) заң билігімен қамтамасыз ету; 6) бәсекелестікті дамыту және рынокты монополиядан шығару; 7) азаматтардан ақпарат жинау; 8) саяси басшылыкгың есеп беруі; 9) «ашықтык мәдениетін» енгізу; Қойылған мақсаттарға жетуге бағьгггалған әр бағыт бойынша іс-шаралар кешені жасалған. Дегенмен. олардың бәрі үсыныстық бастамалар түрінде. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті жүзеге асыратын кез келген халықаралық құрылымдар мақсаты мыналарды көздейді: 1. жемқорлықтықтытың қауіп-қатерін және шығасысын көтеру. 2. оған қатысушылардың тәртібі мен ойын ережесін өзгер- тетіндей, сатылмаушылық атмосферасын жасау. 3. заң ережелерін сақтауды қамтамасыз ету[2,133]. Сыбайлас жемқорлықпен күресудің халықаралық қүралдарын талдай келсек, біз осы қызметті негізгі ісі деп есептейтін «Transparency International» (ТІ) ірі ықпалды халықаралық үйымды көңілден тыс қалдыра алмаймыз. ТІ өзінің басты міндегі ретінде сыбайлас жемкорлыктың таратылуын және өмір сүруін жоятын ортаны күру деп белгілейді. Бұл ұйым осы мәселені жыл сайынғы сыбайлас жемқорлықгы қабылдау Индексі (СЖҚИ) атты басылым арқылы жұртшылыққа танытып отырады. Қазақстанда, сол сиякты басқа да көптеген елдерде осы ұйымның аймақгық бөлімшелері жұмыс істейді[3,17]. ТІ мамандары жасаған СЖҚИ - бүл әр түрлі елдердегі сыбайлас жемкорлықтың салыстырмалы бағасын беріп -66-