Турдалиев, Ә.О. Сыбайлас жемқорлықпен күрес стратегиясы

жағынан ЭСДҮ бір ел екінші елдің егемендігіне нұқсан келтірмеуін қадағалайды, сондықтан шетелдік мемлекетгік лауазымды тұлғалардың тәртібі өз бетінше ЭСД¥ үшін зерттеу нысаны болмайды. ЭСД¥ Конвенциясының мақсаты «функционалды балама» орнату болып 1 табылады[2,2]. Конвенция елеулі үйлестіруге тырыспайды: қатысушы мемлекеттер алдында - шетелдік мемлекеттік лауазымды түлғаларға пара беру үшін салынатын қүқықтық санкцияларды енгізу үшін шаралар өз бетінше таңдау қүқығы бар. Конвенцияның 3 бабының 3 тармағына сәйкес, Пара мен кірістерді тәркілеуді қамтамасыз ететін, оларды беру немесе олардың қүны арқасында алынған немесе қамтамасыз ету «салыстырмалы нәтижелері болатын оларға қатысты ақшалай жазалау шараларын қолданғаны үшін тараптар сәйкесінше шаралар қолдану қажет». Конвенцияда осылайша заң шығарушы қатысушы ел үшін қолайлы жемқорлықтың «сыраға бал» баламалы анықтамалары бекітіледі: 1) парақорлык туралы заңсыз келісім; 2) заңсыз баю: міндетгерді бұзу мүмкіндігі; немесе қандай да бір әрекеттер жасау немесе оларды лауазымдық міндеттерді орындау барысынла іске асыру[3,73). Бірінші мүмкіндіктің басымы ешбір қиындықсыз параға жығу үшін төлемдердің барлығын сүзгіден өткізу, қаржыльгқ септігін корсету туралы шекті нормада қажеттіліктің жоқтығы. Сонымен қатар анықтаманың екінші нүсқасы дәлелдеме түрінде соншалықты қатаң емес. Лауазымды түлғаның үғымын ашуда Еуропа Кеңесінің Конвенциясы «зардап шегііпу елдің» заңнамасына қайта сілтейді. Сол кезде коммерцияның тегіс «ойын алаңын» ЭСД¥-ң қүру мақсаты ортақ ғаламдық масштаб критерийлерін қолданып, мемлекетгік лауазымды тұлға үғымының дербес анықгамасын жасау әрекеті сәйкес келеді. Осылайша, егер әр елдің өз ережесі болса да, мемлекеттік лауазымды гұлға ретінде лауазымға тағайындалған немесе сайланған түлға ғана емес, осыған байланысты заңнамалық, атқарушылық немесе сот өкілеттігі бар мемлекеттік функцияларды атқаратын тұлға да бола алады. ЭСД¥ Конвенциясында, Еуропа Кеңесінің Конвенциясы сияқгы заңды түлғалардың жауапкершілік қағидасы бар, сондай-ақ қылмыстық жәнё қылмыстық емес сипаттағы жазалаулар -64-