Турдалиев, Ә.О. Сыбайлас жемқорлықпен күрес стратегиясы

жеткіліксіз. Мемлекеттік қызметке орналасқан кезде қызметкерлер «мүдде шиелінісі» пайда болу мүмкіндігін болдырмау үшін өздерінің жеке істерін қайта қүруға тиіс. Егер ол туындаған жағдайда, оны қоғам мүддесіне қарай шешу керек. Мемлекеттік қызметкерлер мемлекеттік меншікті басқа бір мақсаттарға пайдалануға тыйым салынған. Кодекстің екінші бөлімінде мемлекеттік қызметкерлердің күнделікті қызметіне қатысты нақты талаптар жазылған. Максаты - «мүдде шиеленісін» болдырмау және мемлекетгік қызметкер қызметке тағайындалғаннан кейін 60 күннің ішінде уәкілетті лауазымды адамға өз мүлкі жөнінде құпия баяндама беруі. Бүл тәртіпті қылмыстық, конституциялық және әкімшілік нормалармен реттелінеді. Кодекстің үшінші бөлімінде мемелекеттік қызметті тастағаннан кейін қызметкердің тәртібіндегі талаптар, оның мақсаты-мемлекеттік қызметте «мүдде шиелінісінің» нақты, әлеуметті мүмкіндіктерін азға жеткізу, мемлекеттік емес үйымнын, атынан жұмыстан кеткеннен кейін өкілетті мекемелерге кіру мүмкіндігін, мемлекеттік қызметті тастағаннан кейін жүмыс іздеуге өзінің қызметін әділетсіз түрде пайдалану. Осы айтылған мақсатгарының бәрін мемлекеттік қызметкер мемлекеггік қызметген тыс жүмысқа орналасуға және іздеуге қүқықсыз. Кодекстің үшінші бөліміндегі талаптарын орындамаған мемлекеттік кызметкер гәртіптік жазаға үпіырайды. Кодекстің төртінші бөлімінде жүмысқа қабылдау және жүмыстан босату, «мүдде шиеленісі» жөніндегі ережелерді қадағалау кұқықтарын бекітеді. АҚШ пен Канададағы мемлекеттік билік жүйесінде сыбайлас жемқорлықтын алдын-алу мен жолын кесу тиімді әдістерінің бірі: 1. Өз мүддесіне қарай мемлекетгік мүлікті және ресурстарды пайдалануға шектеу қою. 2. Сыйлықтарды алуға тыйым немесе шектеу салу. 3. Үкіметті ведомство немесе министрлік алдына өтініш берген бұрыңғы мемлекеггік қызметкерлердің істеріне шектеу қою. Қорыта айтқанда, АҚШ мен Канада заң жүйелері мемлекетгік қызметте мүдде шиелінісін болдырмайтын әкімшілік кодекс және тәртіптің әдеп қалыптарын қосады, осының нәтижесінде қызметкерлер арасындағы адалдық пен кәсіптіктің ең жоғары деңгейіне жетуін талап ететін мемлекетгік ресурстарды пайдалану[8,12]. Жоғарыда атап өткендей, АҚШ пен Канаданың I -40-