Тамацтану режиміне цойылатын жалпы гигиеналыц талап- тар - тамак кабылдау түракты уақыты жэне олардың кұрамы мен калориялылығының тэулік уакытына тепе-тең аракатынасы сакталуы тиіс. Бұл ережелер адамның зат алмасу процестері- нін биоырғақтарының ерекшеліктерімен байланысты. Ағза ас кабылдауы уакытына шартты рефлекс калыптастырады, бұл шарт- ты («уақытка реакция») жэне шартсыз рефлекстерді жинактау нэтижесінде барынша тиімді астың қорытылуына ыкпал етеді. Тамакты кабылдау ырғактың жиі өзгеруі ас корытудың жүйке- лік реттеудің бұзылуына алып келеді. Нәтижесінде ас қорыту жолдарының қызметтік жэне мүшелік аурулары дамиды. Күндізгі рационның тиімді калориялык кұндылығы шамамен мынадай болуы керек: таңғы ас - 30-35 %, екінші таңғы ас - 10-15 %, түстік ас - 35-40 %, кешкі ас - 15-20 %. Ақуыз жэне май өнімдерінің негізгі бөлігін (ет, балык, жүмыртқа, каймак, май және т.б.) күннің бірінші жартысында кабылдаған дүрыс (таңғы жэне түскі аста). Кешкі астың кұрамы негізінен көмірсулы болуы керек (винегреттер, боткалар) жэне жеңіл қорытылатын, жеңіл сі- ңірілетін акуыздардан түруы тиіс (сүзбе, ірімшік, айран, қатық, сүт). Әрбір тамактану кезінде көкөністер мен жемістер косылу тиіс, негізінен балғын түрінде болғаны тиімді (көкөніс салаттары, гарнирлер, жеміс тэттілер). Жаттығушы орташа қуат шығынды жүмыс жасаған кезде тағам рационындағы нан өнімдері күні бойына 250-350 г-нан аспауы керек. Таңғы астағы ақуыздардың салыстырмалы мөлшері 20-22 %-дан, майлар 35 %-дан, көмірсулар 43-45 %-дан аспауы тиіс (күндіз- гі рационда - 15, 30 жэне сәйкесінше 55 %). Ақуыздар ағзадағы зат алмасу процестерінің белсенділігін ынталандырады, жүйке жэне ішкі секреция бездер жүйелерінің жүмысын арттырады. Таңғы асқа кұрамында ас корыту жолдарының моторлық қыз- метін жаксартатың жасуныкка бай көкөністерді кіргізген тиімді. Аш карынға бір қасық өсімдік майын ішу үсынылады, ол ішек- тің козғалыс кызметін күшейтеді, өт кабының босаңсуына жэне өттің бөлінуіне ьщпал етеді, бұл астың корытылуын жаксартады жэне өт жолының кабыну ауруларының (холециститтің) дамуы- ның алдын алады.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTExODQxMg==