мірсулардың аракатынасы спортпен шұғылданбайтын адамның тамақтануы секілді 1:1:4 емес, 1:0,8:4 (немесе 5) құрауы тиіс. Акуызға деген жоғары деңгейдегі қажеттілік спортшының бүл- шық етін дамыту кажеттілігімен, сондай-ақ дене жүмыс кезіндегі бұлшық еттердегі ақуыздың жылдам ыдырауымен байланысты. Спортшылардың тэуліктік тағам рационында дене салмағы- ның 1 кг-на 2- 2,5 г ақуыз, 1,6-2,3 г май, 9-13 г көмірсулар болуы тиіс. Спортшылардың тэуліктік рационының калориялылығы ең алдымен олардың жаттығулардағы жэне жарыстарда өнер корсету кезіндегі куат шығындарымен анықталады. Спорт түрі- нің мамандануына карай олар 3000-нан (шахматшылар) бастап 6500 ккал-ға дейін жоғарылау мүмкін (ұзак уақыттық жэне бірша- ма көп дене жүктемелермен сипатталатын спорт түрлерімен шү- ғылданатын спортшыларда). Дене тәрбиесімен жэне спортпен шүғылдану кезіндегі қуат шығындары Бүкіл өмір бойында адам ағзасында қуатты өндіру мен шы- ғындаудан тұратын сырткы ортамен куат алмасу процестері жүреді. Қуат ағза жасушаларына, ұлпалар мен мүшелерге өмір тіршілігі процестерін қамтамасыз ету үшін, дене температурасы- ның тұрақтылығын сақтауы үшін, механикалык жұмыстарды орындау үшін қажет. Адамда ең аз қуат жұмсау мөлшері үйкы кезінде байқалады, шамамен 0,9 ккал/мин/кг. Дэл осындай куат шығыны таңертең ке- реуетте жатқан жағдайларда аш қарынға тыныштык күйде жатқан кезде болады (негізгі алмасу деңгейі). Негізгі алмасудың қуаты жасушалар мен ұлпалардағы өмір тіршілігі процестеріне жэне дене температурасының түрақтылығын сактауға жұмсалады. Адамдағы тэулік ішіндегі жалпы қуат шығыны негізгі алмасу қуатынан, тағамның арнайы динамикалық әсерінің қуатынан (та- макгың қорытылуына жүмсалған куат) жэне механикалық жүмыс- қа жүмсалған қуаттан қүралады. Мысалы, 60 кг салмағы бар адам үшін тэулігіне негізгі алмасу деңгейі 50 ккал/с х 24 с = 1440 ккал-ға
RkJQdWJsaXNoZXIy MTExODQxMg==