А дәрумені (ретинол) - шырышты кабат пен терінің корғаныс кызметін сактау үшін, түрлі зат алмасу процестерінің түрі, ең бастысы - калыпты көруді камтамасыз ету үшін кажетті маңыз- ды өсу дәрумендерінің бірі. А дәрумені көз торы таякшаларының (родопсин) жэне сауытшалардың (йодопсин) көру пигменттік күрамына кіреді. Сондыктан көзге ерекше күш түсуге, түстерді ажырату қажеттілігімен жэне жарыктан караңғыға жылдам өтуге бейімделумен байланысты жүмыстар істейтін адамдар бүл дәру- меннің көп мөлшерін кажет етеді (2-2,5 мг). Бұл спортшыларға да катысты (аткыштарға, баскетболшыларға, семсерлесушілерге жэне т.б.). Негізгі тағамдык кайнар көзі: балык бауыры, меди- циналык балық майы, жазғы сэры май, майлы ірімшік, сельдь, бауыр, бүйрек, жұмыртка сарыуызы, каймак, кілегей жэне сүт. Каротиннін көзі сары жэне кызыл сарғыш, кызыл түсті көкөніс- тер мен жемістер: сэбіз, кызанак, аскабақ, кауын, кызыл бүрыш, итмұрын жидегі, өрік, алхоры, сондай-ак салат, кымыздык, кы- рыккабат, жасыл бүршақ. Дені сау ересек адамның А дәруменіне деген тэуліктік кажеттілігі - 1,5 мг (5000 ME), спортшыларда - 4-5, жүкті жэне емізетін әйелдерде - 2,0 (6600 ME), балалар мен жасөспірімдерде - 0,5-1,5 мг-ды (1650-5000 ME) кұрайды. D дәрумені (кальциферол) химиялық кұрылымы мен биоло- гиялык маңызы жағынан үксас дэрумендер тобы болып табылады. Олардың басты рөлі - адам ағзасындағы фосфор мен кальций- дің алмасуын реттеу: фосфор мен кальцийдің аш ішекте сіңі- рілуін, бүйрек жолдарында фосфордың реабсорбциясын (кайта сіңірілуін) және кальцийді каннан сүйек үлпасына ауыстыруды камтамасыз ету. Бүл дәруменнің жетіспеуі кезінде фосфор мен кальцийдің сүйекте жиналуы бұзылады, олар жұмсак жэне сын- ғыш болып келеді. Балаларда бүл ауыр мешел (рахит) деп аталы- нады. Бүл дәруменге дені сау ересек адамның тэуліктік кажеттілігі 2,5 мг (100 ME), жүкті жэне баланы емізетін әйелдерде - 400- 500 ME, балаларда - 500 ME кұрайды. Негізгі тағамдык кайнар көзі: балык майы, балык бауыры (треска, камбала, теңіз алабұга- сы), уылдырык, жұмыртқа сарыуызы.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTExODQxMg==