Темірдің негізгі тағамдық көзі: бауыр, жұмыртқа, алма, шпинат жэне т.б. Тагам өнімдерінде темірдің мөлшері эрқашан да қажетті мөлшерден бірнеше рет көп болуы керек, себебі адамның асқазан- ішек жолдарына нашар сіңіріледі. Темірге деген тэуліктік кажет- тілік 15-20 мг кұрайды, спортшылар үшін - 30-40 мг. Тамақпен темірді жеткіліксіз тұтынған кезде эритроциттердегі гемоглобин мөлшері төмендейді, яғни канды тасымалдауға қабілетті отте- гі мөлшері азаяды. Спортшыларда тіпті салыстырмалы шамалы анемия кезінде де дененің жұмыс қабілеттілігі айтарлықтай томен болады. Агзадағы темір мөлшерін қалпына келтіру үшін кұрамында темір косылған препараттарын кабылдаған жөн. Йод алмасу процестерін реттейтін калканша безі гормонының құрамына кіреді. Оның тамакпен агзага жеткіліксіз түсуі эндемия- лык жемсаудың дамуына жэне ағзаның кызметтік жағдайының бұ- зылуына алып келеді. Дені сау ересек адамның йодқа деген тәулік- тік қажеттілігі 100-200 мг-ды кұрайды. Адам рационындагы йод- тың негізгі тағамдык көзі: ет және теңіз өнімдері (теңіз балығының бауыры, балық майы, теңіз қырыққабаты, сүт, жұмыртқа). Фтор негізінен сүйек ұлпасында (сүйек пен тісте) болады. Ағзаға оның жеткілікті немесе шамадан артык түсуі дентиннің түрлі бүзылуларын тудырады жэне ең алдымен тістің түрінен де көрінеді. Дені сау адамның фторға деген тэуліктік қажеттілігі шамамен 3-1 мг-ды қүрайды. Фтордың негізгі тағамдык кайнар көзі: ауыз су жэне өнімдер. Мыстың иондары түрлі мүшелер мен ұлпалардың құрамына кіреді. Тотығу ферменттерінің күрамына кіретін мыстың иондары қан түзуге жэне үлпалық тыныс алуға қатысады. Ересек дені сау адамдардагы мысқа деген тэуліктік қажеттілік 100 мг-ды құрайды. Тамактағы мыстың негізгі қайнар көзі: бауыр, жаңғақтар. Кобальт иондары қан түзуге қатысады. Кобальт иондары Вр дәрумендерінің қүрамына кіреді. Негізгі тағамдық қайнар көз- дері: кызыл бүрыш, бауыр, бүйрек, жүмыртқа, балыктың кейбір түрлері, қырыққабат, сәбіз. Марганец иондары сүйек ұлпасының калыптасуына, қан тү- зуге; осу, дене жэне жыныстық даму процесін реттеуге; жекеле-
RkJQdWJsaXNoZXIy MTExODQxMg==