Спорттық гигиена: оқу құралы / А. Ә. Мәутенбаев, А. Б. Еланцев, С. Т. Төлеуханов.

Егер тагам ересек адамның кажеттіліктерін канагаттан- дыратын жағдайда болса, тамактану қалыпты деп саналады. Нэ- тижесінде дене салмағы тұракты, ағза қалыпты жұмыс атқарады. Баланың толыкканды тамак рационы дене салмағы мен бой көр- сеткіштерінің қарқынды өсуін қамтамасыз ету тиіс жэне даму оның барлық жүйелері мен мүшелерінің жасына сэйкес келе- ді. Бұл жеткілікті немесе дүрысырак айтқанда, толықканды тамактану толыкканды емес жэне жеткіліксіздік тамактануға кара- ма-қарсы. Дүниежүзілік денсаулық сактау үйымы гигиеналык катынаста канағаттандырылмайтын тагам рационы тудыратын патологиялык жағдайдың келесі негізгі төрт түрін ажыратуды ұсынады: тамақты тойып ішпеу - көптеу немесе аздау уакыт ішінде калориялыгы жағынан жеткіліксіз тамақ мөлшерін тұ- тыну; жетіспеушіліктің айрықша түрі - рациондагы бір немесе бірнеше тағамдык заттардың салыстырмалы немесе абсолюттік жетіспеушілігінен туындаған жағдай; тамақты шамадан артык ішу - тағамның шамадан тыс мөлшерін тұгыну; теңдестірілмеген - рациондагы кажетті тағамдық заттардың бір-бірімен калыпты катынасы бұзылуы. Халықтың тамактануына гигиеналык бага бере отырып, хи- миялық құрылымы ағзаның ферменттік жүйелерімен синтездел- мейтін тағамдык заттардың мөлшеріне ерекше көңіл бөлу ке- рек. Тамақтанудың алмастырылмайтын факторлары тудыратын бүл заттар калыпты алмасу үшін де қажет, оның үстіне олардың қатарына кейбір амин жэне тотықпаған май кышқылдар, дәру- мендер мен минералды заттар жатады. Тамақтанудың теңдестірілуі түжырымдамасымен катар А.А. Покровский агзаның ферменттік жинақтарының тагамдык рационның химиялык кұрылымына сэйкестігі заңын белгіледі. Тамактанудың кез келген рационын калыптастырудың негізгі гигиеналык қағидалары. Тамак: - калориялылығы жагынан адамның қажеттілігін канағат- тандыруы; - күрылымдық мақсаттар мен физиологиялық қызметгерді рет- теу үшін кажетті барлык заттардың жеткілікті мөлшерін камтуы;

RkJQdWJsaXNoZXIy MTExODQxMg==