болмаған жағдайда шамадан тыс жаттығу нәтижесінде спортшы- ның субъективтік күйі нашарлайды. Дене жаттығуларының әсерінен агзада болатын жағым- ды өзгерістер деңгейі дене жүктемесінің көлемі мен каркынды- лығына тепе-тең келеді (белгілі бір физиологиялык шектерде). Егер барлык кажетті шарттар сакталатын болса (жүктемелер ағзада асыра шаршау сезімі пайда болғанға дейін эсер ету мөл- шерінен аспайды), онда жүктеменің көлемі неғүрлым көп болса, бейімделу соғүрлым маңызды жэне тұрақты болады. Дене жүкте- мелері неғұрлым каркынды орындалса, қалпына келу процестері соғүрлым күшті болмақ. Қимыл-қозғалыс жүктемесіне адамның жеке реакциясын, негізгі физиологиялык кызметтердің тэуліктік жэне маусымдык ырғағын, ойлау жэне дене жүмыс кабілеттілігін, жаска қарай мор- фологиялық жэне кызметтік ерекшеліктерді, сондай-ак климат- географиялық жэне әлеуметтік факторларды ескере отырып, мөл- шерлеу кажет. Балалар мен жасөспірімдердің дене тэрбиесі жалпы сауыкты- руға бағытталған. Ғылыми негізделген жэне дұрыс ұйымдасты- рылған балалар тәрбиесі өсіп келе жатқан ағзаға колайлы ықпал етуі тиіс: ол үйлесімді дене жэне психикалык жағынан дамуға ықпал етуі; қозғалыс мүмкіндіктерін кеңейтуі, корғану-бейімде- лу реакцияларын арттыруы жэне ағзаның сырткы факторлардың жағымсыз әсерлеріне тұрақтылыгын күшейтуі; балалар мен жас- өспірімдерде оптимизм мен сергектікті қалыптастыруы; жоғары өнімділіктегі оку мен жоғары өнімділіктегі еңбек ету үшін жағдай жасауы тиіс. Шүғылданушының ағзасына ықпал ететін дене шыныктыру мен спорттың негізгі факторлары: сабактар өткізілетін сырткы орта жағдайлары (температура, ылғалдылык жэне ауа легтердің жылдамдығы, күннің радиациясы, жаттығу орындары мен спорт- тык ғимараттардың жарықтануы; ауа ортасының жэне судың сапасы); кимыл белсенділігінің сипаты (көлемі, каркындылы- ғы мен ұйымдастырылуы); тамактану сипаты (жеткілікті жэне негізгі тамак бөлшектердің теңдігі, тамактану тэртібі) болып
RkJQdWJsaXNoZXIy MTExODQxMg==