Спорттық гигиена: оқу құралы / А. Ә. Мәутенбаев, А. Б. Еланцев, С. Т. Төлеуханов.

Аталған талаптарды орындау үшін сабақтың кұрылымы үш бөлімнен түруы тиіс: дайындык, негізгі жэне корытынды бө- лімдер. Сабаңтың дайындық бөлігініц гигиеналық сипаттамасы. Сабактың дайындык бөлігінде жұмыс кабілеттілігі, физиоло- гиялык жүйелердің бейімделу кызметтік деңгейін арттыратын жаттығулар орындалады, бұл бір жағынан, аса каркынды жатты- ғуларды орындауға мүмкіндік береді, екінші жағынан, олардың шұғылданушының денсаулығына мүмкін болатын закымдаушы әсерлер қаупін азайтады. Дене қыздыруды дұрыс орындау үшін оның физиологиялық тетіктерін түсіну маңызды. Үлкен амплитуда мен салмақ салусыз қарапайым қимылдар буын қуысында буын шеміршектерін тіке- лей үйкелуден жэне осылайша оларды зақымданудан корғайтын буын сұйыктың (синовия) бөлінуін тудырады. Жаттығуды жүгіру- ден бастауға болмайды, себебі тізе, жамбас, бөксе, жіліншік, табан буындарында, омыртқа буындарында синовиялды сұйықтықтың мөлшері элі жеткіліксіз, ал жүгірген кездегі эрбір кадамның үшу кезеңнен соң салыстырмалы күшті соққылық жүктемелер жерге түскен кейін аяк пен омыртқа буындарына кері эсер етеді. Сон- дықтан жаттығудың алдында аяк жэне омыртқа буындарына арналған біркатар карапайым қимылдар жасау қажет (отыру, аяқ- тың козғалыстары, аяк үшына көтерілу, бастапкы бір орында туру немесе жүру кезіндегі тұлға мен мойынды ию жэне бұру). Созылуға бағытталған бұл қозғалыстар - сіңір мен бай- ламалардың серпімділігі, оларды сабақтың негізгі бөліміндегі күштену кезіндегі жырылудан қорғайды. Бұлшык еттер жұмыс іс- теуі үшін температурасы шамамен 38°С-ге жету керек, ал осы кез- де жиырылуға оңтайлы жағдайлар жасалады. Бүл ретте олардың тұткырлығы азаяды, ішкі үйкелулерге жүмсалынатын қуаттың мөлшері төмендейді, бүлшық еттер қозғалыстарды жылдамырак жэне қуаттырақ орындау кабілетіне ие болады, олардың жырты- лу мен зақымдану мүмкіндіктері төмендейді. Ағзаны қарқынды жүктемелерді орындауға дайындау үшін аэробтык жүйенің кызметін арттыру кажет. Оны өндіру кезе-

RkJQdWJsaXNoZXIy MTExODQxMg==