Спорттық гигиена: оқу құралы / А. Ә. Мәутенбаев, А. Б. Еланцев, С. Т. Төлеуханов.

болады: үлкен жүктемемен (дамытушы), орташа жүктемемен (тұрақтаушы), шағын жүктемемен (қалпына келтіруші). Асыра күштенудің алдын алуда дамытушы микроайна- лымдағы жүктемелердің қүрылымы мен нормалануының ерек- ше маңызы бар, жеті күндік микроайналым тиімді. Кәсіби спортта дамытушы микроайналым негізінен бір бағытты- лык сипатка ие. Бүл дегеніміз барлык үлкен жаттығулар бір козғалыс сапасын дамытуға бағытталған. Негізінен аралы- ғы бір немесе екі күндік екі (екі шектік) немесе үш (үш шек- тік) үлкен жаттығумен дамытушы микроайналымдардың екі нұскасы колданылады. Микроайналымдар косарланған үлкен жаттығулармен де өткізіледі. Айкын көрінген калпына кел- меушілік жағдайында жасалатын үлкен жаттығудан кейінгі келесі күні үлкен жүктемеге сэйкес келетін эсер тудыратын көлем тағы орындалады. Орындалған жүмыстың абсолюттік мөлшері бойынша ол аздау, ал ағзаға эсер етуі бойынша бірін- ші күнге ұксас, яғни калпына келмеушілік жағдайында шағын көлем үлкен секілді эсер береді. Микроайналымның ортасында калпына келтіру сипатындағы жаттығуларға бір күн беріледі (белсенді демалыс). Мезоайналымның дайындык кезеңінде бір немесе екі дамытушы микроайналым бар: тұрактаушы жэне калпына келтіруші. Ме- зоайналымның үлгілік нұскалары: дамытушы (микроайналым), тұрақтаушы, дамытушы, калпына келтіруші; тұрактаушы (тарту- шы), дамытушы, калпына келтіруші, дамытушы. Екінші нүска спортшыларды жаңа жағдайларға бейімделуі үшін жиынның басында колданылады. Басқа нұскалар да болуы мүмкін, бірак мезоайналым- ды калыптастыру кағидасы бір: микроайналымдарда жүктеме маятник тэрізді (толкын тэрізді) сипатта болады, яғни микроайналымдар эртүрлі көлемдегі жүктемелермен алмастырылады. Ме- зоайналымның соңында жаттыктырылатын козғалыс сапасының деңгейі бастапкыдан жоғары болуы тиіс. Дайындык кезеңі үзактығы 16-20 апталык бірнеше ме- зоайналымдардан (4-5) тұрады. Әрбір мезоайналым негізінен бір

RkJQdWJsaXNoZXIy MTExODQxMg==