балалар мен жасөспірімдердің дененің жұмыс қабілеттілігін ғана емес, сонымен бірге өсіп жаткан ағзаның кызметтік корларын да арттыруға ыкпал етеді, оның бейімделу мүмкіндіктерін кеңейтеді жэне сырткы ортаның жагымсыз факторларының әсеріне төтеп беруін арттырады. Окушылардың дене шыныктыру сабактарындагы гигиеналык тиімді дене жүктемелерін аныктау үшін оның сауыктыру тиім- ділігін арттыру максатында максим&тды жаттыктырушы жэне дамытушы эсер беретін дене жүктемелері колданылады. Накты жаста кол жеткізілген физиологиялык кызметтердің даму деңгейі ғана емес (кызметтік дайындык), сонымен бірге оңтайлы жүктемеден біршама арттырумен жэне аса күшті, шек- тен тыс жүктемелерді коспастан «жакын даму аймағы» да ескері- леді (Д.С. Выготский, А.А. Аршавский). Жүрек-кан тамырлары жүйесінің калыпты велоэргометрия- лык жүктемеге реакциясындагы айырмашылыктардың негізінде 8 жасар балалардың дене физикалык дайындык деңгейі 7 жасар балаларға Караганда біршама жоғары екенін белгілеуге мүмкіндік туды, сондықтан 6 жастан бастап балалардың төзімділігін дамы- ту ұсынылады (Л.Г. Евсеев). Балалардағы төзімділіктің каркынды өсуі 8-ден 9 жаска дейінгі кезеңде байкалады. Сондыктан төзімді- лік үшін ең колайлы жас - 9-11 жас болып табылады. «Жылдамдык-уакыт» тәуелділігін зерттеу кезінде 9-10 жас- тагы балалар үшін қуаттың 4 аймағы бөлінген: 1) 9 с ішіндегі жүмыстың ең жоғарғы куаты; 2) 9 с - 1,5 минут ішіндегі жұмыстың субмаксималды куаты; 3) 1,5-25 минут ішіндегі жүмыстың үлкен куаты; 4) 25 минутган астам уакыт ішіндегі жұмыстың ұстамды куаты. Окушылардың төзімділігін дамыту үшін гигиеналык тиімдісі шекті күйдің 60-80 %-ын кұрайтын жүгіру жылдамдығы саналады, ягни 2,5-3 м/с, төмен - 2, шекті - 2,5, орташа - 3, шекті күйге жакын - 3,5, шекті күйден асатын - 4 м/с. Жүгірудің гигиеналык тиімді ұзактыгы - оның ең жоғарғы жылдымдақтыгының 60 %-ы. 11 жасар балалар үшін ол тек 2,5-3,5 минутты кұрайды.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTExODQxMg==