Аманова Г.Д. Басқару есебі

салмақ, көлем, т.б.; 2)кешенді шыгындарды өнім түрлері бойынша сол өнімдердің нарықтық қүнына пропорционал есептеу мүмкіндігін есептеуге болады деген болжамға негізделген. Біз, 9.1.1 сызбасында келтірілген мәліметтер негізінде, кешенді шығындарды бөлуге пайдаланылатын төрт әдісті қарастырамыз. Сызбаның суретінен көрініп тұрғандай, белу нүктесінде өнімдер аяқталған болып табылады. Шығындарды кешенді жэне жанама онімнің негізгі түрлсріне белу кезінде мынадай жолдар бар: -шыгындарды белу кезінде натурал көрсеткіштер пайдаланылады; -белу нүктесінде сату құны негізіндегі әдіс; -сатудың таза қүны әдісі; -жалпы пайданың түрақты үлесі әдісі; - -натурал көрсеткіштер әдісі. Шығындардың бірінші әдісін қолдана отырып, тек қана өндіріс көлеміне пропорционал боледі. Әрбір өнім бірдей кіріс әкеледі деп болжанады, демек, ксшснді шығындар үлссі әрбір өнімге, оның жалпы өндіріс көлеміндегі үлесіне пропорционал есептеледі. Бүл әдісті пайдалану кезіндс шығындарды былайша белуге болады: 9. 1-кесте.- Шыгындарды белу Өнім Өндірілген бірлік саны Өнімнің жалпы шығарылымы- ның үлесі Болінген кешенді шығындар, £ Өнім бірлігінің өзіндік күны, £ X 40000 1/3 200 000 5 Ү~ 20000 1/6 100 000 5 Z 60000 1/2 300 000 5 120 000 600 000 Бүл әдісті қолдану кезінде өнімнін әрбір түрінің өзіндік қүны бірдей деп болжанатынына назар аударыңыз. Демек, кешенді шыгындарды былай белуге болады: Екіпші әдіс, бірлесе шығарылған өнімді сату бағасы әртүрлі болғанда қолданылады, әр түрінің өнім бірлігінің бірдей өзіндік қүны туралы болжам, бір өнімдерге жоғары пайда көрсетіліп, екіншісіне - зиян көрсетілуіне апарып соғады. 179