Самалдықов, М.К. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы әрекет етудің құқықтық негіздері

336 Сыбайлас жемқорлыққа қарсы әрекет студіц құқықтық негіздері сыбайлас қатысушы ретінде жауаптылыққа тартылуға тиіс. Егер аталған адам тапсырманын, сипатын біле тұрып параны тек апарып берсе, оның әре- кеттері пара беруге делдал болу ретінде саралануға жатады. 18. Пара алушыга жоне пара берушіге пара алу және беру туралы олар- дың арасындағы келісімге қол жеткізуге немесе оны іске асыруға ықпал ет- кен адамның делдал болып табылатынын есксріп, парақорлыққа делдалдық етуді параны берудсн жэне алудан ара-жігін ажырата білу кажет. Осы ретге мүндай адамды парақорлыққа делдалдық болғаны үпіін кінәлі деп таныған кезде оның пара берушіден не пара алушыдан сыйақы алған-алмағаны маңызды емес. Пара беруші мен пара алушының арасындагы параны беру мен алу туралы келісімге жетуге ықпалын тигізген сәттен бастап немесе осындай келісім іске асырылған сәттен бастап, яғни пара алушы келісілген пара сомасының кемінде бір бөлігін қабылдағап сәттен бастап делдалдың әрс- кеттерін аяқталған қылмыс деп ессптеген жон. Пара беруді немесе алуды үйымдастырган, осыған айдап салған не пара беруге немесе пара алуға өзгеше түрде көмектескен және сонымен қатар делдалдық функцияны орындаған адам пара алуға немесе пара бе ­ руге сыбайлас қатысушы ретінде жауаптылыққа тартылады. Осы ретте сыбайлас қатысушының әрекегтерін саралау гуралы мәселе оның кімнің мүддесі үпіін, кімнің жагында және кімнің - пара берупіінің немесе пара алушының бастамасы бойынша әрекет жасаганы негізге алынып, оның ниетінің бағыты ескеріліп шешілуге тиіс. Мүндай жағдайларда парақор- лыққа делдал болғаны үпіін жауаптылықты көздейтін бап бойынша қо- сымша саралау қажет етілмейді. Пара берушінің тапсырмасын орындаған және оның мүддесі үшін эре- кет жасаған адамның әрекегтері, делдалды қоспаганда, ҚК-нің 28-бабы- ның бесінші болігі және 367-бабының тиісті болігі бойынша саралануға жатады. Пара алушының мүддесі үіпін жасалған осындай орексттерді ҚК-нің 28-бабының бесінші болігі және 366-бабының тиісті болігі бойын ­ ша саралаған жөн. 19. Адамның, оныц ішінде парақорлық субъектісінің де, озінің қызмет бабын пайдаланып жасаган парақорлыққа делдал болуы осы адамдарга қызметі бойынша берілген қүқықтар мен окілегтіктердің пайдаланылуын білдіреді. 20. Егер адам пара берушіден ақша немесе баска қүнды заттарды адамға пара ретінде беру үшін алып, бірақ апарып беру оның ойында болмай өзі пайдаланса, оның жасаған әрекеті алаяқтық ретінде саралануға тиіс. Егер бүл адам құндылықтарды исмдену мақсатында пара берушіні пара беруге изермелесе, онда оның әрекеті алаяқтықпен бірге пара беруге айдап салу-