Самалдықов, М.К. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы әрекет етудің құқықтық негіздері

332 Сыбайлас жемқорлыққа қарсы орекст етудің қүқықтық нсгіздері ҚК-нің 3-бабының 5, 9, 37-тармақтарының және «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» заңның 11-бабындағы ескертпенің мазмүндарын негізге алу қажет. Қылмыстық жауаптылыққа тартылып отырған адамның қылмыс жаса- ған кезде өзінің мәртебесін, қызметтік окілегтіктерін және осыларға бай- ланысты мүмкіндіктерді пайдалануына қатысты мәселелсрді де анықтаған жөн. Лауазымды адамиың оның қызметтік қүзыреті шегінде жасауға қүқы- ғы бар және жасауға міндетті әрекезтерді оның қызметтік өкілеттіктсріне кіретін әрекетгер деп түсінген жөн. Қылмыс жасаған адам туралы жоғарыда аталған деректерді оның оре- кеітерін саралауды анықтаған кезде сотқа дсйінгі іс жүргізу процесгік қү- жаттарында жәнс сот актілерінде корсету қажег. 5. Қылмыс субъектісіне жататын адамиың өзі үшін ғана емес, соны- мен бірге басқа да адамдар мен үйымдар үшін ақысы төленуге тиіс әр түрлі: қүрылыс, жөндсу жүмыстарын жүзеге асыру, санаторлық немесе туристік жолдамаларды, жол жүру билетгерін пайдалану сияқты көрсетілетін қыз- меттерді ақысыз қабылдауын не жеңілдіктерді заңсыз пайдалануын, жеңіл- дстілген шартпен қарыздардың немесе кредиттердің берілуін және т.б. мү- ліктік игіліктер мен артықшылықтарды алу деп түсіну қажет. 6. Парақорлық туралы істерді қараған кезде адамның параны алып сол үшін пара берушінің мүддесіне орындауға немссе орындамауға жататын әрскеттердің шеңбсрін анықтау қажет. Осы ретте парақорлық үшін жауап- тылық адамның параны әрекеттер немесе әрекетсіздік жасалғанға дейін нсмесе жасалғаннан кейін алған уақытына қарамастан, сондай-ақ параның алдын ала белгіленген-белгіленбегеніне, пара берушінің мүддесі үшін қан- дай да бір әрекеттердің орындалған-орындалмағанына қарамастан туын- дайтынын назарда үстаған дүрыс. Қүндылықтарды, көрсстілетін қызметтерді, мүлікке құқықтарды неме ­ се жсңілдіктерді алу піарты арнайы келісілмеген, сонымен қатар қылмысқа қатысушылар пара берушінің мүддесін қанағагтандыру үінін пара беріліп отырғанын түсінген жағдайларда кінәлі адамдардың әрекеттері параны бе ­ ру немесе алу деп танылуға гиіс. 7. Адамның оған бағынысты немесе оның қызметтік өкілеттігі жүре- тін өзге де адамдардан қамқоршылығы немесе қызметінде бетімен жіберге- ні, оныц қүзыретіне кіретін мәселелерді оңынан шешкені, сондай-ақ алдағы уақытта шешілуі мүмкін мәселелср үшін ақшалай қаражатты немесе өзге де қүндылықгарды алуы пара алу деп бағалануға тиіс. Қызметі бойынша жалпы қамқорпіылық, атап айтқанда, бағынышты адамды бслгіленгсн тәртіпті бүзып неғүрлым жогары лауазымға тағайын- даудан, оны котермелеу төлемдерін толеуге не марапаттауға және т.б. үсы- нылатып адамдардың тізімінс енгізуден байқалуы мүмкін.