Самалдықов, М.К. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы әрекет етудің құқықтық негіздері

СЫБАЙДАС ЖЕМҚОРЛЫҚҚА ҚАРСЫ ІС-ҚИМЫЛДЫҢ ҚҮҚЫҚТЫҚ НЕГІЗДЕРІ БОЙЫНША СҮРАҚТАР МЕН ЖАУАПТАР 1. Сыбайлас жемқорлықка қарсы әрекет деі сн не? Сыбайлас жем- корлыктың анықгамасын беріціз, заманауи сыбайлас жемқорлықі ың түрлері мен формаларын көрсетіңіз. «Сыбайлас жсмқорлыққа қарсы күрсс туралы» Қазақстан Республика- сы заңының 1-бабының 9-тармағындағы сыбайлас жсмқорлыққа қарсы кү- рес субъектілердің, сыбайлас жемқорлықтың алдын алу мақсатында, оның ішінде қоғамдағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениепі қалыгітастыру, себептср мен жағдайларды анықтауға және жоюға мүмкіндік бсреді. Сы ­ байлас жсмқорлық қүқық бүзушылықтарды анықтауға, жария етуге, тер- геуге жәнс олардың салдарын жоюға бағытталған. Сыбайлас жемқорлықтың анықтамасы «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Қазақстан Республикасы заңының 1-бабының 6-тармагында, атап айтқанда, мемлекеттік жауапты лауазымды түлғалар, мемлекегтік функцияларды орындауға уәкілетті адамдар, лауазымды адамдарының өкі- леттіктері мсн тиісті мүмкіндіктері жеке немесе делдалдар арқылы мсншік (мүліктік смсс) тауарлар және басқа өздеріне немесе үшінші түлғаларға бе- рілетін жеңілдіктерге, сондай-ақ артықшылықтар мен артықшылықтарға ие бола отырып, осы адамдарға пара беру. Сыбайлас жемқорлықтың гүрлері: 1. Экономикалық жсмқорлық. Сыбайлас жемқорлықтың бұл түрі бә- секелестікті бәссңдегуге, нарықгық прогресті бәсендеіуге, бизнес шығын- дарын арттыруға, инвестициялық рейтинггерді төмендетуге және т.б. окелс- ді. Бүл сыбайлас жемқорлықжеке сектордағы жемқорлықгы да қарастырады. 2. Элиталық жемқорлық: жоғары деңгсй - жоғары лауазымды түлға- лардың сыбайлас жемқорлық мүдделерінс байлаиысты әлеуметтік маңыз- ды шешімдер қабылдауымен қатар заңдарды, мемлексттік тапсырыстарды, саяси шешімдерді қабылдау кезінде лоббирлеу; төменгі деңгей - халық- пен қарым-қатынаста аймақтық және жергілікті маңызы бар лауазымды түлгалардың жемқор мінез-қүлқы. 3. Тікелей жемқорлық - бір мемлекеттік органның немесе басқару қүрылымының іпегінде жоғары гүрған органдардың төменгі лауазымды түлгаларының пара беру жүйесі; көлденең сыбайлас жсмқорлық қарым-қа- тынасы, бір-бірімсн байланысты емес түрлі деңгейдегі ведомстволардьщ лауазымды түлғалары; төмен-жоғары деңгейдегі шенеуніктердің өздерінің адалдығын жоне қолдауын күтуімен пара алу. 25