Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі: оқу құралы / Б. Т. Тнымбаева, А. Б. Тоқтамысова.

Қорғасын белгілі ксенобиотиктерге жатқызылады, қазіргі заманғы токсиканттардың арасында елеулі мәнге ие. Қорғасын дерлік барлық жерде бар. Топырақга әдетте, 2-ден 200 мг/кг-ға дейін қорғасын болады. Қорғасын ереже бойынша, басқа металдармен, жиірек мырыш, темір, кадмий және күміспен бірге жүреді. Дәстүр бойынша оны оқ және снаряд дайындауға, қаңылтыр банкалардың тігістерін дәнекерлеуге, қозғалтқыпітар өндірісінде, полиграфияда қолданады. Қоршаған ортада қорғасын мөлшерінің жоғары болуы негізінен ауа, топырақ және судың техногенді ластануымен байланысты. Ластану коздеріне көмір, сүйық отынмен жұмыс істейтін энсргетикалық қондырғылар, ішкі жану қозғалтқыштары жатады. Қазіргі уақьпта 80 қоршаған ортаның токсиканттары рөлін барлығынан бұрын антидетонатор ретінде автомобиль бензиніне араластыратын қорғасынның алкилді қосылыстары атқарып отыр. Өнеркәсіптік аудандар және қалалардың қорғасынмен ластануының ұлғаюы байқалып отыр. Өнсркәсіп өндірістерінің қалдықтары, автотранспортга пайдалаяылған газдар топыраққа түседі, автотрассаіа жататын аумақтардағы өсімдік құрамындағы қорғасын концентрациясы он есе ұлғаюы мүмкін. Шөп қоректі жануарларды жол бойындағы немесе қала маңындағы аумақтардағы шөппен немесе пішенмен қорсктендіру жануарлардың ағзасында қорғасынның жиналуына алып келеді. Қорғасынның бір бөлігі ағзадан сүтпен шығуы мүмкін (бүл жағдайда сүт тағамға түтынуға қауіпті болады), бір бөлігі ауылшаруашылық жануарларының органы және тіндерде жинақталады. Өнімдерді өвдеу барысында тағам ояімдерінің 10-15 %-ын қаптауға қолданылатын қаңылтыр банкасы — қорғасынныц түсетін негізгі көзі болып табылады. Қорғасын өнімге банка тігістеріндегі қоргасын дәнекерінсн түседі. Адамның (1 жасқа дейінгі балалардан басқа) күнделікті рационында 20% қорғасын консервіленген өнімдерден, соның ішінде 13-14% дәнекерден, қалган 6-7%-енімнің өзінен түсетіні анықталған. Соңғы уақытга дәнекерлеу және банкаларды жабудың жаңа әдістерін енгізуге байланысты консервіленген өнімдерде қорғасын мөлшері азаюда. Тағаммен, сумен және ауамен жұтылған қорғасынның 10%-ға жуығы асқазан- ішек жолдарына сіңіріледі. Абсорбция (сіңіру) деңгейіне гүрлі факторлар эсер етеді. Мысалы, кальций мөлшерінің зөмендеуі 30