Криминалистика

Қылмыстық істі тергеу кезінде табылған әр түрлі кұжаттар- дың ерекше маныздылығы бар. Барлык жағдайларда осы қыл- мыс немесе басқа да қылмыстык әрекет, сондай-ақ қылмыстык әрекеттермен байланысты кылмыстар осы құжаттардан көрініс табатындығы сөзсіз. Сондықтан да тергеудің алғашкы кезеңінде нақты құжаттарды табу және алу үшін төтенше шаралар қолда- нылуы қажет. Іздестірудегі қүжаттартуралы негізді мәліметтер болған жағ- дайларда оларды алу әрекеттері мекеме, ұйым, кәсіпорындарда жүргізіледі. Құжаттарды дер кезінде алу қылмыскерлердің кыл- мыстың ізін жасыруына кедергі жасайды. Іздестірудегі құжат- тар хатшылардан, бухгалтерлерден, архивтерден, басшылардан және т.б. алынады. Есептік операция құжатгары есептік көрсет- кішке байланысты тиісті банктерден және басқа да қаржылық- несие мекемелерінен алынады. Кейбір құжат түрлері контра- генттерден (шарттардан, тексеру актілерінен), басты мекемеден, көлік агенттігінен, аудиторлык фирмалардан және т.б. ұйым- дардан алынуы мүмкін. Бухгалтерлік күжатгарды мақсатқа сәйкес және толықтай алу - өте күрделі әрекет. Мұнда тергеуші тек қандай қүжаттар алы ­ нуы қажет екендігін ғана шамамен анықтай алады. Ол құжат- тар тізімі төмендегідей болуы мүмкін: — мекемелердіңтіркемелік кұжаттары (күрылтай шарттары); — жалпы жиналыс хатгамасы, тіркеу туралы куәлік, жарғы; — бухгалтерлік есеп және есептілік күжаттары (бухгалтерлік басты кітап, регистрлер, көрсеткіштер, есептер мен баланстар); — бұйрықтар, ұйғарымдар, қызметгік жазбалар, шартгар, арнайы есептік кітапшалар); — есептік көрсеткіш бойынша ессптік операция күжаттары (толем талаптары мен тапсырыстар, тұлғалардың колы қойыл- ған карточка үлгілері және т.б.); — кассалык бастапкы құжаттар (кассалық ордер, кассалық кітап); — көліктік жәнс кабылдау мен өткізу күжаітары (тауарлы- көліктік, накладнойлар, фактуралык-есептер); коймалық есеп құжатгары. Сонымен катар, тергеу кезінде - офистік, қоймалық, тауар- лық, бухгалтерлік есеп жәнс есептілік туралы іс жүргізу бағ- дарламасындағы компьютерлік файлдардың үлгілері алынады. К!омпьютерде сақталынған мәліметтерден мекемелердің қаржы- 456