Криминалистика

Бірінші ситуацияда міндетті түрде тосыннан (күтпеген жер ­ дей) әрекет ету факторын қолдану қажет. Тергеудің мақсаты тек қыл.мыскерлерді ұстау ғана емес, сонымен катар, олардың кінәлілігі жөніндегі дәлелдемелерді алу. Тергеу келесідей тергеу әрекеттерін жүргізуден басталады: қылмыскерді қылмыс үстінде үстау; оқиға болған жерді карау; ұсталғандарды (сезіктілерді) тінту; оқиға болған жерден алын- ған объектілерге зерттеу жүмыстарын жүргізу; сезіктілер мен куәлардан жауап алу; мүліктерді пайдалануға тоқтам салу; құжаттарды тексеру ревизия немесе аудит тағайындау және т.б. Екінші ситуацияда жүргізілетін тергеу әрекеті сезіктіге мәлім болғандықтан, бүл жерде тергеушінің мақсаты жеткіліксіз дәлелдемелерді алу болып табылады. Мүндай ситуацияда эре- кет ету барысы мен кезектілігі мынандай түрде: сезіктілерге катысты бұлтартпау шараларын қолдану; сезіктілерден жауап алу; беттестіру әрекеттерін; ғимараттарға, үй-жайларға тінту жүргізу; құжаттарды алу және қарау; қаржылык және шаруа- шылықесептерді, мүліктерді пайдалануға тоқтам салу; қосым- ша немесе кайтадан ревизия, аудит тағайындау, сараптама та- ғайындау аркылы жүзеге асырылуы тиіс. Тергеудің бастапкы кезеңінде ғимараттардағы ситуацияға байланысты әр түрлі сала мамандарын тергеліп отырған іске қатыстыру кажетгілігіне; тұлғалардың, іс бойынша келген аза- маттардың жеке басын корғауды камтамасыз етуге; сондай-ақ, бұлтартпау және баска да шараларды ұйымдастыру сипатын- дағы көптеген мәселелерге байланысты тергеу немесе жедел- тергеу топтарын күру кажеттілігі туындауы мүмкін. Тергеушілер өзінің ішкі сезім нанымы негізіне сүйене оты- рып: қылмыстын жасалу механизмі мен жасалу тәсілі жөнінде, оның көлемі (карқыны) және оған катысушы тұлғалар туралы; олардың әркайсысының аткарған рөлдері туралы; каржыны, мүлікті иелену әрекеттері басқа кандай қылмыстармен ұштаса- тындығы немесе байланысатындығы жөнінде, сонымен катар, тергелетін іске карсылық әрекеттерін кім және калай жасауы мүмкіндігі жайында байланысты болжаулар жасауы кажет. §5. Жеке тергеу әрекеттерінің тактикасы Алу және тінту — бүл тергеу әрекеттері көп жағдайларда дәлелдемелік мәліметтері бар қаржы-шаруашылық кұжаттар- ды іздестіру максатында жүргізіледі. 455