Криминалистика

тып алу қылмысын көбінесе 16 — 35 жас аралығындағы бұрын сотталған қылмыскерлер жасайды. Қорқытып алу қылмысын ұйымдасқан қылмыстық топ кұру жолдары арқылы жасау жиілеп кетгі. Мұндай құрылған топқа қылмыскерлердің өзара аткаратын кызметтері мен міндеттерін белу, қылмысқа барынша дайындалу, атыс қаруын, автокөлік- терді қолдану және т.б. әрекеттер тән. Үйымдасқан топ күрып қорқытып алу қылмысын жасау тәсіліне: қылмыскерлердің ком- мерциялық ұйым басшыларына олардың кауіпсіздігін қорғаға- ны үшін ақы төлеуін талап ету, кәсіпорын қызметіне қажет емес мүліктерді алу немесе баска фирманың есеп шотына белгілі бір сомадағы ақшалай қаражаттарды аудару талаптарын нығайта түсуі жатады. Қойылған талаптардан бас тарткан жағдайда қыл- мыскерлер олардың мүліктерін бүлдіріп немесе жойёіп жібе- реміздеп қоркытады. Қорқытып алу қылмыстарының жәбірленушілері көп жағ- дайда барынша бай; талап етушілердің ойынша, табыстары жо- ғары (мысалы, коммерсанттар, кәсіпорын басшылары); сондай- ақ заңсыз немесе жартылай занды кызметпен айналысатын адам- дар. Қоркытып талап етушілер жәбірленушінің жеке басынын қорқактық пен еріксіздік касиеттерін ескере отырып кылмыс қүрбандарын тандайды. Кылмыс жасау тәсілі мен ұйымдасқан топ құру дәрежесіне байланысты қоркытып алушыларды үш топқа беліп көрсетуге болады. 1. Жай қорқытып алу, қандайда бір дайындыкты кажет ет- пей жеке ересек адамдармен немесе жасөспірімдермен (жасөспі- рімдер тобымен) жүзеге асырылады. Қылмыскерлер көбінде кездейсоқ адамдардың мүлкін қорқытып алу үшін қолайлы жағ- дайды пайдаланады. Бұл ситуациядағы қылмыстар корқытудың негізгі түрі денете жарақат салу мен зорлық-зомбылық жасау қаупін төндіру аркылы жасалады. Егер кылмыс жасөспірім- дердің тобымен жасалса, ұйымдаскан топтың белгілі бір эле- менттері болады. 2. Қорқытып алу, ұйымдасу деңгейі темен немесе ұйымдас- қан топ құру белгілері жоқ ересек адамдар тобымен жасалатын кылмыстар. Мұндай топтар бір немесе бірнешс кылмыс жасау үшін құрылып, қылмыс соңында тарқап кетеді. Бүл қорқытып талап ету тәсілі дайындық кезеңінен, яғни кол сұғу объектісімен қолайлы жағдайды тандаудан тұрады. Мүлікті беруді талап ету 434