Криминалистика

жедел-іздестіру шараларының негізінде кылмыстық іс козғалғ- анда, алаяққа қатысты жәбірленушініңарызы мен көрсетпелері болған кезде, қылмыскер алаяктык кылмысымен жүйелі түрде айналыскан жағдайда жүзеге асыруға мүмкіндік туады. Қыл- мыскерді ұстауға дайындык кезінде оған қатысушы топ қүра- мын, алаяк пен оның көмекшілерінің әрекеттерін бейнетаспаға түсіру және кейінгі жүргізілетін тергеу әрекетінің кезектілігі мен тәртібі шешіледі. Жәбірленушінің мүлкі мен ақшалай қара- жаттарын алаяқ иемденгеннен кейін бірден үстау әрекетін жүргізген дүрыс. Сезіктіден жауап алу кезінде тактикалык жағынан дұрыс позиция ұстап жүргізілген тергеу әрекеті нәтижесінің іс үшін маңызы ерекше. Жауап алуға дайындық кезінде қылмыстың жасалу меха ­ низм!, кылмыскердің жеке басыныц ерекшелігі, оның кылмыс- тық әккілігі, жиналған дәлелдемелердің сипаты, кылмыстық топтағы өзара аткаратын рөлдері мен қызметтері анықталады. Жауап алу барысында егер сезікті алаяқтық қылмысын мо- йындаса келесідей мәселелер анықталады: алаяқтық қылмысы қашан, қайда және қандай жағдайда жасалғандығы; қылмыс- кер жәбірленушінің жеке басы туралы қандай мәліметтерді білетіндігі және онымен қандай жағдайда танысқандығы; қыл- мысқа қандай дайындық жұмыстары жүргізіліп, алаяқтық қан- дай әдіспен жасалғандығы және қылмыстың ізін жасыруға қол- данылған шаралары; кылмысқа катысушыларды және олардың қылмыстық ойды жүзеге асырудағы рөлдері; жәбірленушіден қандай мүліктер мен бағалы затгардыңалынғаңдығы; сезікті мен қылмыстыктоптың баска да жасаган кылмыстарының бар-жоқ- тығы анықталады. Алаяқтар өз кінәсін мойындамаған жағдайда, оны жәбір- лснуші мен куәға тану үшін корсету мен бетгестіру әрекетгері жүргізіліп, сот сараптамасының қорытындылары қылмыскерге көрсетіледі. Тергеу барысында алаяқтық әрекеттерін жасауға қатыскан кәсіпорындарының шоттарына токтам (арест) салу кажеттігі туындауы мүмкін. Тергеуші мұндай жағдайда шаруа- шылық субъектісіне қатысты негізделінген каулы шығарып, оны коммерциялык банкке жібереді. Банктік есеп шотына арест са- лынған кәсіпорынның ақшалай қаражаттарымен жүргізілетін барлық каржылық операцияларды банк тоқтата тұруға міндетгі. ♦ 428