Криминалистика

жасалған жағдайларда анықтама органдары тергеуге дейінгі келесідей тексеру жұмыстарын жүргізеді: кұжаттар мен норма- тивтік актілерді талап ету және тексеру, жәбірленушіден, сезік- тіден және т.б. түсініктемелер алу, ревизия тағайындау, маман- дармен кеңес жүргізу. Осы жұмыстармен катар жедел-іздестіру шараларын да жүргізеді. Алаяктық кылмыстарды тергеудін алғашкы мазмүны бастап- қы тергеу ситуациясына байланысты кұрылады. Қылмыскердің жеке басы туралы мәліметтерді негізге ала отырып, тергеу си- туациясын төрт категорияға бөліп карастыруға болады. 1. Алаяк белгілі, ол алаяқтық әрекет жасау үстінде немесе оны жасап біткен соң ұсталды. Мұндай жағдайларда тергеу әрекеті келесідей кезектілікпен жүргізіледі: сезіктіні жеке тінту және одан жауап алу; тінту кезінде алынған затгай дәлелдеме- лерге қарау жүргізу; окиға болған жерді карау; жәбірленуші мен куәлерден жауап алу. 2. Алаяқ белгілі, бірак ол тергеуден бой тасалап жүр. Бұл тергеу ситуациясындағы негізгі мәселелердің бірі — алаякты іздестіру. Жәбірленушіден, куәдан жауап алу, затгай дәлелде- мелерді карау-тергеу әрекеттерінен басқа да келесідей әрекет- тер жүргізіледі: ішкі істер органдары бөлімшелерінің сезіктіні іздестіруге байланысты бағыты аныкталады; жедел-іздестіру шаралары ұйымдастырылады; сезіктініңжеке басын және оның болуы мүмкін жерлерді анықтауға байланысты шаралар қолда- нылады. 3. Алаяк белгілі, бірақ оның әрекеттері бүркемеленіп занды мәмілелер ретінде көрсетілген. Мұндай ситуацияларда сезікті жүргізген әрекеттердіңсипаты мен кұкыктық негіздерін анық- тай отырып, төмендегідей зерттеулер жүргізіледі: алаяктыкар- кылы жасалған келісім туралы кұжаттарды қарау және алу, осы- ған қатысты лауазымды адамдарды анықтау мен олардан жауап алу, бұл операцияларды реттейтін зандарды қарастыру. Алаяктық әрекеттерін жасыру максатымен занды тұлғалар- дың (акционерлік коғамдар, жауапкершілігі шектелген серік- тестіктер, жеке кәсіпорындар жәнет.б.) шаруашылықкызметін тексеру керек. Сонымен қатар, тексерілетін фирманың жарғы- лық және өзге де құжаттарын алу және зертгеу; инвентариза ­ ция мен ревизияны тағайындау; жұмыс орындарын қарау неме ­ се тінту; салымшыларды анықтау және олардан жауап алу (жеке адамдардан инвестиция ретінде жиналған ақша қаражаттары 423