Криминалистика

Соңғы жылдары қылмыстың жекеленген түрлері бойынша мамандандырылып ұйымдасқан топтарды құру кеңіңнен тара- луда. Бұл топтардың ішінде қылмыскерлер атқаратын рөлдерін өзара бөліседі. Әдетте әр түрлі әуесқой ойындарды өткізген кез- де біреулері азаматтарды ойынға тартады, ал басқалары ойын үстінде жәбірленушіге психологиялық эсер етеді, үшіншілері ойынды жүргізеді, төртіншілері операцияның кауіпсіздігін кам- тамасыз етеді. Топтың мұндай түрі техникалык жабдықтылы- ғымен, шапшандығымен, басқа топ қылмыскерлерімен тұрак- ты байланысымен ерекшеленеді. Олардың ішінде кейбіреулері нақты белгіленген, танымал ұлттык-аумактық атакка ие. Жәбірленушілердің ішінде касақана занды бұзатын адамдар көп кездеседі. Оларды көбінде алаяқтар пайдаланады. Мұндай тұлғалар тәртіптен тыс визалар, шетелдік паспортгарды алуға, банктік несиелерді пайдалануға, шетелдік келісім шарт жасауға, шетел азаматгарынан келіп түскен жүктерді кеденнен өткізуге, өздерінің мүлік-затгарын валютаға сатуға тырысады. Занды мүлтіксіз орындайтын азаматтардың көбісі алаяқтар- дың алдауына ұшырап, қылмыс құрбаны болуда. Алаяктар қыл- мыстыкәрекеттерін көбінесе тұрғын үйі бар жалғыз басты карт- тар, психикалық аурумен ауыратын адамдар, көп балалы жан- ұялар, кәмелетке жасы толмағандарға жасайды. Алаяктык кылмыстарын жасау тәсілдері туралы мәліметтерді олардың қалдырған іздері ғана арқылы ала аламыз. Олардың қатарына: жәбірленушілер мен басқа да адамдардан алаяқ және оныңәрекеті жайында мәліметтерді алу; жәбірленушіде қалған кылмыс кұралдары (жасанды ақша, қолхат, жалған құжаттар мен бағалы қағаздар, жасанды зергерлік бұйымдар, заттар және т.б.); қылмыскерлердіңалаяқтықәрекетіне дайындығын нақты көрсе- тетін түпнүскалык құжаттарды (телеграмма, келісім-шарттар) және т.б. жатқызуға болады. §2. Алғашқы тергеу кезіндегі типтік ситуациялар және тергеу болжауы мен жоспары Тәжірибе көрсетіп отырғандай, алаяктык әрекеті анықтама органдары жедел-іздестіру шараларын жүргізген кезде анықта- лады немесе олар жайлы мәліметтер азаматтардын арыздары мен заңды түлғалардың хабарлауы арқылы белгілі болады. Алаяктық қылмыстары азаматтық қүқықтық мәмілелермен нвмесе қаржы-шаруашылык операциялармен бүркемеленіп 422