Криминалистика

дыру барысында жәбірленушінің денесінен кан іздері немесе өзге де микроіздер табылса, олар тампондардын көмегімен алы- нып, сараптамаға жіберіледі. Жәбірленушіден жауап алынғаннан кейін, ал кей жағдай- ларда оған дейін, оқига болган жерді қарау жүргізіледі. Оны жүргізу тактикасы көбінесе үрлық істері бойынша жүргізілетін окиға болған жерді карау тактикасына ұқсас болып келеді. Ал негізгі ерекшелігіне келсек, тонау және қарақшылық шабуыл- дарында окиғаны өз көзімен көруші - жәбірленуші болып келеді және оған орта, ауыр дәрежедегі дене жарақаттары келтірілмесе қарауды оның қатысуымен жүргізген жөн. Жәбірленушінін оқиға болған жерде көрсетпелер беруі іздеу жұмыстарын, яғни оқтарды, гильзаларды, кылмыскердің колы мен аяқкиімінің іздерін, оның түсіріп алған жеке заттарын (пышақ, колғап, бас киім), жәбірленушіден ұрлап лақтырылған заттарды (сөмке, әмиян, олардың ішіндегі затгар) табуды женілдетеді. Төбелес болған жер аса мұқият каралуы тиіс. Ол жерден көбінесе мой- ын орағыштар, үзіліп қалған түймелер, баскиімдер, баска да дәлелдемелік маңызы бар заттар табылуы мүмкін. Окиға болған жерді жәбірленушімен бірге карау кейде негативті жағдайларды аныктауға мүмкіндік береді (мысалы, кол іздерінің немесе аяккиім іздерінің болуы тиіс жерлерде бол- мауы), ол тонау және карақшылык шабуыл кылмыстарының инсценировкаланғандығы туралы болжауға жол береді. Тәжірибеде (әдетте) осы категориядағы қылмыстар бойын ­ ша оқиға болған жерді карау әрекетінде бұл мәселелерге аса көңіл бөлінбейді. Бұл оқиға болған жерде қылмыстың іздері қалмайды деген қате пікірмен байланысты болып отыр. Тонау немесе қаракшылық шабуылдары болған жерде, әсіресе ашық орындарда, аяк іздері, көліктің іздері, кылмыскерлерден түсіп қалған немесе олар жоғалткан заттары және т.б. табылуы мүмкін. Микроіздер мен иіс іздеріне ерекше көңіл бөлінуі кажет. Ол үшін окиға болған жерді қарау шегіне тек кана шабуыл бол ­ тан жерді кіргізбей, кылмыскерлердің қылмысқа дейін және кылмыс жасағаннан кейін тығылған, жасырынған жерлерін, орындарын коса камтып кіргізу керек. Қарау тергеу әрекетіне жәбірленушіні, криминалист-маманды, кинологті кызметтік- іздестіру итімен және полицияның жедел-іздестіру қызметкер- лерін катыстыру қажет. Кылмыстык элементтер бойынша ізге түсу және қылмыс- керлер тарапынан карсылык көрсету мүмкіндігін ескере оты- 411