Криминалистика

қызмет қызметкерлеріне тарату тапсырылады. Егер де қылмыс- керлер маскіде болып немесе кандай да бір жағдайларға байла- нысты олардың түрлерін көру мүмкін болмаса, онда өз көзімен көрген куәлардың сипаттауы бойынша ұксас киімдерді тандап (баскиім, пальто, костюм, жейде), оны манекенге кигізіп суретке түсіру (мүмкіңдігінше түрлі-түсті фотосурет колдану) және бар- лык белгілерін сипаттау аркылы оны іздестіру кезінде қолдану ұсынылады. Кылмыскерлердің ерекше белгілері туралы куәлардың көрсетпелері табылған іздерді және заттай дәлелдемелерді зерт- теу жолымен толыктырылуы мүмкін. Криминалистік бөлім- шелерде бар әдістемелер аяккиім іздері бойынша кылмыскердің бойының ұзындығын және жынысын, жүру ерекшелігін, аяқ- киім түрін, типін, фасонын, көлемін, оның киілу және жөнделу ерекшеліктерін аныктауға мүмкіндік береді. Қолдардың іздері бойынша олар бойының ұзындығын, жасын, із қалдырған тұлға- ның алақанының және саусақтарының ерекшеліктерін анык- тай алады. Үрлық жасау кезінде калдырылған бұзу іздері аркы ­ лы қылмыскердің бойы, дене бітімі, кәсіби дағдылары және физикалык ерекшеліктері аныкталады. Қылмыс жасау кезінде көлік құралдары қолданылса, сарапшы-криминалист олардың іздері бойынша көліктің түрін, маркасын, моделін және козға- лыс бағытын анықтайды. Калталык ұрлықтарды ашу әдістемесі осы қылмыстардың баска түрлерінен ерекшеленеді, ал оларды тергеу айтарлықтай киындық туғызады, өйткені кылмыскер жасырын және кыска уакытта әрекет етеді. Ал жәбірленуші тіпті үрлыкшыны білмек түгелі кейде қай жерде, қай уакытта ұрла- ғанын да білмейді. Тергеу әрекеттерінің кезектілігі ұрлыкшының кылмыс үстінде ұсталғандығына немесе оның жеке басын тергеу бары- сында аныкталатындығына байланысты. Егер кылмыскер ұрлык жасау үстінде ұсталса, ең алдымен жеке тінту жүргізіледі, ұстау орнына карау жүргізіледі, жәбірленушілер мен куәлар аныкта ­ лады, кылмыскердің жеке басы мен тұрғылыкты жері аныкта ­ лады. Кылмыскерден жауап алынады, іс үшін маңызы бар зат- тар алынуға жатады және оларға карау жүргізіледі, олар іске заттай дәлелдеме ретінде тіркеледі. Одан кейін кылмыскердің тұрғылықты жері мен ұрланған заттар жасыруы мүмкін жерлер тінтіледі. Ұрлыкшы ұсталған кезде жеке тінту яғни қылмыс жарау кезінде қолданған күрал-саймандарды, атап айтқанда: 394