Криминалистика

түсу кезінде бөгетті бұзбай кіріп, көзге түскен заттардың бар- лығын емес, тек қана ақша мен затгардың бір бөлігін ғана ала- ды. Қалтадан үрлықтар жасау үшін қылмыскерлер адамдардың көп жиналған (шоғырланған) жерлерін тандайды. Бұл қылмыс- тар, әдетте, ұрлыкшылар тобымен олардың рөлдерді өзара бөлісуі арқылы: біреулері жәбірленушілерді қыспаққа алады, екіншілері үрлайды, ал үшіншілері ұрланған заггарды тығады. Мұндай ұрлықтарды ашу әдістемесі осы қылмыстардың басқа түрлерінен ерекшеленеді, ал оларды тергеу айтарлықтай қиын- дыктуғызады, өйткені қылмыскер жасырын және қыска уақытта әрекет етеді, ал жәбірленуші тіпті ұрлыкшыны білмек түгелі кейде қай жерде, кай уакытта үрланғанын да білмей қалады. Үрлық жасайтын қылмыскерлердің жеке тұлғасының ерекшеліктерін қарастыратын болсақ, оларды екі негізгі топқа бөле аламыз. Бірінші топқа ер адам және әйел адамдар ішінде жұмыс жасағысы келмейтін бұрын сотталған, алдын ала өз әрекетгерін егжей-тегжейлі ойластыратын, қылмыс жасау дағ- дысы, тәжірбиесі бар адамдарды жатқызамыз. Екінші топтағы адамдар қатарына - жұмыссыз калғандар, тұрақты мекен-жай- лары, отбасылары жоктар жатады. Олар үшін ұрлық қалыпты жағдайда аяқ астынан пайда болған ниет бойынша жасалынады немесе кылмыс жасау жағдайы алдын ала еш дайындыкты та- лап етпейді. Көбінде олар сотталып, бас бостандығынан айыру орында- рында жазасын өтеу кезінде кылмысқа дағдыланады. Үрлыққылмыстарымен күресу үшін жедел-іздестіру кызметі мен ішкі істер органдарының тергеу жұмыстарын жетілдіруге байланысты шаралар қабылданады. Олардың катарына, мыса- лы, республиканың бірқатар қалаларында «Пәтер» атты жедел- іздестіру шараларынын жоспарын күрып, қолдану, сонымен катар, үрлыкты ашу жөнінде жедел-тергеу топтарын күру жат- қызылуы мүмкін. §2. Типтік ситуациялар, болжаулар және тергеудін алғашқы кезеңі Үрлық бойынша кылмыстық істерді қозғау үшін тек себеп- тер тана емес, сонымен қатар жеткілікті негіздер болуы қажет. Себептер қатарына жәбірленушілердің және ұйым өкілдерінің үрлыктуралы арыздары жатады. Қылмыстық іс, сонымен қатар, 389