Криминалистика

алудың маңызы ерекше. Қылмыстың әрекеті орындаушы тұлғаға ғана мәлім фактілер дәлелдеме болып табылуы мүмкін. Сондықтан да олар мұқият тексерілуі қажет. Тексеру әрекеттері қатарына тергеу эксперимент!, көрсетпені оқиға болған жерде тексеру және баска да әрекетгер жаткызылуы мүмкін. Қылмыс- кер өзінің кінәлілігін өкінішпен мойындауы, болмаса мойын- дамауына қарамастан келесі мәселелердің көмегімен оны әшке- релеу кажет. Қылмыскерді әшкерелеу оқиғаны көзімен көрген-куәлердің берген жауаптары мен көрсетпелерінің көмегімен оларға кылмыскерді тануға көрсету және кажет болған жағдайларда беттестіру әрекетін жүргізу арқылы; сондай-ақ қылмыскердің түрғын-жайларына, жұмыс орындарына және т.б. жерлерде тінту жүргізу; кылмыскерді куәландыру, олардың киімдеріне және бұл шараларды жүргізу кезінде табылған объектілерге қарау әрекетін жүргізу; бүл объектілерді тануға көрсету мен заттай дәлелдемелерді идентификациялық зерттеу нәтижелері көмегімен жүзеге асырылады. Жоғарыда аталған әрекеттерді жүргізбес бұрын қылмыс жасалған сәтте кылмыскердің сол жерде болғандығы дәлелденуі қажет, бұл қылмысты жасау үшін уакытының жеткілікті болуы, сондай-ак физикалык күшінің, белгілі бір тәжірибесінің, ептілігінің, кылмыс құрал-жабдықтарыныңболуы; адам өлтіру қылмысына әкелетіндей әрекеттерді оның накты өзінің жаса- ғандығы дәлелденуі керек. Қылмыскердің жеке басын зерттеу — тергеліп отырған бұл кезең тек процессуальдык сипаттағы сұрақтарды шешу, айып- кердің әрекетін кылмыстық-кұкықтык саралау және кейінгі соттық жазалауды жекелеумен ғана емес, сонымен қатар, бұл әрекеттер құрылған болжаулардың жылжуына маңызды ықпал етуімен және тергеу әрекеттерінің тактикалық тәсілдерін таң- дап алумен де тығыз байланысты. Кінәнің түрі мен ниетін аныктау — тергеудің бүл кезеніндегі маңызды бөлімі. Қылмыс жасауда накты бір кінә түрі мен белгілі бір ниеттің болуын міндетті түрде дәлелдеу кажет. Келесідей мән-жайлар аныкталуы тиіс: • Кылмыс жасаған тұлға өзінің жасаған әрекетгерінін зар- дабы кандай болатынын алдын ала білді ме, әлде жоқ па, қандай мақсатты көздегені. Бұл жасалған кылмыс жағдайларының ерекшелігі жөніндегі фактілік мәліметтер бойынша объективті бағалауға болады; кылмыс жасау тәсілі мен күралы, оның за- 386