Криминалистика

§3. Типтік тергеу ситуациялары, болжаулары және жоспарлануы Типтік ситуациялар — тергеу әдістемесінің ерекшеліктерін (типтік тергеу болжауларының, типтік мәселелерді, сондай-ақ оларды шешу құралы мен тәсілдерін) алдын ала анықтауға мүмкіндіктер беретін, тәжірибеде барынша жиі кездесетін тер ­ геу ситуациялары. Нақты ситуацияны тексере отырып, тергеуші типтік мәсе- лелерді шешу жөніндегі білімді қолданады, шындықты ескере отырып, оларды жаңа жағдайға сәйкес өзгертеді (модерниза- циялайды). Тергеу ситуациясын, бағалау кезінде заңмен қарас- тырылатын екі жағдай туындайды - шешім қабылдауға дайын- далу кезінде тергеудін бағыты бойынша және тергеу әрекетін жүргізу бойынша. Жекеленген тергеу ситуациясы тергеу жағ- дайы (ретінде) сияқты қолда бар немесе жоқ акпараттарға, адам өлтіру қылмысы жөніндегі көмекші мәліметтер мен дәлелдеу- лерге, мәліметтердің күшіне, тергеушінің өзінің мүмкіндігі мен құралдарына, қоршаған ортадағы жағдайларға және т.б. қатыс- ты анықталады. 1 - ситуация — қылмыс анықталған (ашылған), қылмыскер ұсталған және оның жеке басы анықталған. Кейде тергеудіңбас- тапқы кезінде шынайы мақсаты мен ниеті, ал кейде оның кінә формасы да анық емес болады. Кылмысқа катысушылар да анықталмауы мүмкін. Жәбірленушіні өлтірген кездегі әрекет құқыкқа қайшы болып табылатындығы немесе табылмайтын- дығы алғашқыда айкын болмаііды (мысалы, кажетгі қорғану кезінде). 2 - ситуация — қылмыс анықталмаған (ашылмаған), бірак мәйіт бар (жасырылмаған), ешқандай инсценировка жасалма- ған және ол бірден табылған немесе қылмыс біте салып көпке ұзамай табылған. Кылмыскербелгісіз. Қылмыскердің ізіне түсу мен оны ұстау бойынша жсдел-іздестіру әрекетгерін ұйымдас- тыруға мүмкіндіктер бар. Сондықтан да типтік болжаулар да осындай ұксас ситуацияларда болып келеді. Бұл қылмыскердің жеке басы (немесе сезіктініңараласатын ортасы) жөніндегі бол ­ жаулар, мүмкін болатындәлелдемелертуралы болжаулар және кылмыскердің жасырынған жері жөніндегі іздестіру болжаулары. Болжауларды тексеру үшін қылмыстық істі талдау нәтиже- сінде келесідей көрсеткіштердің қолдануы мүмкін: f 372