Криминалистика

нен, киімдерінен, одан алынған кылмыс құралдарынан қылмыс- тың іздері табылуы мүмкін. Қылмыскерлер адам өлтіру кылмысын жасыру тәсілдерін таңдап алуына кылмыс жасалатын жер (орын) және қылмыс- кер мен жәбірленушінің өзара арақатынас сипаты эсер етеді. Бұл жасалған әрекеттің сипаты мен кезектілігі қылмыскердің жеке басы туралы мәліметтер мен қылмыс жасау жағдайлары- на байланысты анықталады. Жәбірленуші мен қылмыскер өзара таныс болмаған, болма- са олар кездейсоқ танысқан жағдайларда, кылмыс болған жер айыпкерге сш қатысы жок болған жағдайларда, адам өлтіру кылмысын жасап болған соң, олар оқиға болған жерден тезірек қашып кетуге тырысады. Олар қылмыс болған жерден тезірек кетуге мүмкіндіктер бермейтін кедергілердің алдын алу үшін елтірген адамды, яғни мәйітті уакытша жақын маңға тығу әрекеттерін жасайды. Егер, мысалы: мәйіттұрғын үйде болса, оны сол үйдің жуынатын бөлмесіне болмаса дәретханасына, төсектің астына тығып жасырады, олардың үстіне көптеген киімдерді, төсеніштерді тастайды, кей жағдайларда оларды өртейді. Ал ашық жерлерде, аландарда - мәйітті ағаштың жа- пырактарымен, шөппен, күрылыс-қоқыстарымен және баска да жақын жерде жатқан кездейсоқ затгармен жауып жасырып, канализация жүйесі, подвал, (теле) op, шүңқыр сиякты бірден байқалмайтын жерлерге тастайды. Сонымен қатар қылмыскер- лер өздеріндегі қылмыстың ізін жою шараларын жүзеге асыра- ды. Олар: жуынады, киімдерін ауыстырады, жыртылған жерін тігеді, қан және баска да дак іздерін жуып тазалайды, жәбір- ленушімен арпалыскан сәттерде денелеріне түскен жарақаттар- ды жуып, дәрі жағып, таңып, болмаса ұлпалап қылмыстың ізін жою шараларын жасайды. Қылмыскерлер кейбір жағдайларда қылмыс құралы мен оның ізін жою кезінде жалған алиби құруға тырысады. Мұндай кездерде, олар кылмыс жасалған күні неме- се сол уақытта мен туысқанымның, досымның, танысымның үйінде, саяжайда т.б. жерлерде болдым немесе осы уақыттарды солармен біргс өткіздім деп жалған алиби күрып, туыстарын, достарын, т.б. жалған көрсетпелер беруге итермелейді. Егер кылмыскер мен оның күрбанының арасында — туыс- тык, достык, жыныстык (ашыналық) немесе баска да тұрақты катынастар, болмаса адам өлтірген жер айыпкердің жеке басы- на,катысты (тұрғын-үй, саяжай, жеке гараж, жұмыс орны т.б.) 368