Кишибекова, Г.К. Тәуекел-менеджмент

166 Тәуекел-менеджмент Басқарушылық шешімдерді әзірлеу жэне қабылдау үшін үл- гілерді құру күрделі рәсім болып табылады және келесі негізгі са- тылардан түрады: - міндеттің қойылуы (бүл кезенде алдағы зерттеулердің мақ- саты қалыптастырылады); - талданатын жағдайдың тиімділігінің белгілерін анықтау (зерттелетін жағдайды және қабылданған шешімдердің мүмкін бо- латын салдарларын сипаттайтын көрсеткіштердің тізімі жасалады); - зерттелетін жағдайларға эсер ететін ықпалдарды сандық өлшеу. (белгілердің бағалау шкаласы эзірленеді); - зерттелетін жағдайлардың математикалық үлгісін құру (әртүрлі ықпалдардың қабылданатын шешімнің сапасына эсер ету дэрежесін сипаттайтын артықшылықтары туралы ақпаратгардың негізінде шешімді қабылдаудың негізгі ережесі (үлгісі) құрылады); - үлгінің сандық шешімі жэне шешімнің оңтайлы нүсқасын табу (қабылданатын шешімдердің бірнеше рұқсат етілген нұсқала- ры қалыптастырылады. Бүдан кейін, құрылған үлгінің көмегімен қойылған мақсаттарға жету үшін эрбір нүсқаны пайдалану мүм- кіндігін тексеру жүргізіледі. Жүргізілген тексерулердің негізінде үсынылған нұсқалардың ішінен аса оңтайлы нұсқасы таңдалады); - үлгінің жэне талданатын жағдайдың табылған шешімінің баламалығын тексеру; - үлгіні түзету жэне жаңарту (сэйкессіздік жэне алтыншы сатыда ауытқулар анықталған жағдайда жасалады). Экономика-математикалық үлгілеудің міндетті кезендері жал- пылама түрде төмендегі суретте көрсетілген (сурет 5.2). Экономикалық-математикалық модельдер жүйе жағдайын бо- лашакты жоспарлау мен болжауға пайдаланады. Мұндай жағдайда модель оның негізінде қойылған белгілі бір алғы шарттарға сэйкес экономикалық үрдістердің ағымын көрсетеді. Жоспарлау мен бол- жау модельдерінде алғы шарттарды дүрыс тандау ерекше маңызды роль агқарады. Модель есептің шарты дұрыс қойылған кезде ғана нақты жүйелердің құрылысы мен функциясын дүрыс сипатайды. Экономикалық-математикалық модельдер сипаттауль^жэне огітималды болып бөлінеді. Экбномикалық жүйелердің сипаттаулы