Аманова Г.Д. Басқару есебі

Үдерісті калькуляциялау кезінде шығындар нақты тапсырыстармен емес, тек кана өндірістік цехтармен ара қатынаста болады. Баскаша айтқанда, шығындар көптеген әртүрлі тапсырыстарға дейін қадағаланады, олар тек кейбір өндірістік цехтарға ғана қатысты. Бұл, біріншіден, шығындар үлкен уақыт аралығында жиналуы мүмкін екенін білдіреді, және, екіншіден, бір кезенде шығарылым шығынын есептеу үшін, ең болмаса кезең соңында оларды бір бөлу талап етілсді (апта, ай, т.б.). калькуляциялаудың үдерісті жүйесінде пайдаланылатын шығындар туралы мәліметтер шығын элементтері бойынша материалдық, еңбек және үстеме шығыстарға сыныпталады. Үдерісті әдісте материалдық шығындар скі тәсілмен есепке алынып, есептеле алады. Бірінші тәсілде материалдар үшін берілген шот немесе оларды өндіріске босатуға берілген талап, тапсырыс тәсіліндсгідей, материалдық шығындарды бағалау жолымен қорлардан алу ретінде қолданылуы мүмкін. Екінші тәсілде, соңғы сатыдағы өнімді талдау не болмаса жартылай фабрикат сатысында, немесе пайдаланылмай қалған соңгы қорларды бағалау негізінде, пайдаланылған материалдардың құнын көрсстстін пайдалану туралы есеп жасалады. Есептін бірінші тәсілінде гапсырыстық әдістсн тек бір негізгі айырмашылық ғапа бар: үдерісті әдістс жеке тапсырыстан көрі процестің немесе өнімнің қүны анықталады. Бұл жерде, сондай-ақ, белгілі бір кезең үшін материалдык инвентарлық тізілімдер немесе материалдарға жеке өтінімдер қолданылады, тек накты мәліметтер тапсырыспен емес, белгілі бір уакыт кезеңі үшін, цехпен салыстырылады. Бұл жерде назар аударатын жайт, материалдарды босату мен пайдалану арасында уақыт алшақтығы немесе кандай да бір есепке алынған, бірақ пакты алынбаған шығындар болмауы тиіс. Тапсырыстық жүйеге тән өнімдердің өте тез сәйкестендірілуі жалпы өндіріс өнімдерін дайындау үшін қолданылатын материалдарға сәйкес келмейді. Материалдык шығындарды есепке алудың екінші тәсілі ксрісінше тәртіпті білдіреді. Шикізаттың түрақты ағынында үздік процесс жүріп тұрған кәсінорындарда материалдарды процеске кіргізу кезінде ескеру үнемі дұрыс бола бермейді, бірнеше арақатынасты пайдалануға болады. Ондай кәсіпорындарға мысал келтірсек - химия өнеркәсібі, қара металлургия, болат құю өндірісі, айна, макта, т.б. онеркәсіптері. 92