Аманова Г.Д. Басқару есебі

■ айтуға болады, біріншідсн, бөлімшелерге белу табиғи түрде болады, екіншіден, шығындар орталығы жасалған бөлумен өзара байланысты болуы тиіс, ал үшіншіден, шығындар орталығында болып жатқан шығындарды шоғырландыру, піын орындалатындай және үнемді болуы тиіс. Белгілі бір кезеңдегі өндірістін шартты көлемін есептеу. Үдерісті калькуляциялау жүйесінде өндіріс көлемін есептеу, операциялар бүрыннан бслгілі және тіпті өзгеріссіз болуына байланысты. Сондықтан, өндіріс көлемінің есебі тек өндіріс уақыты мен санына ғана катысты. Әрине, егер кәсіпорын бір өнімнен артық өнім шығарса, онда есеп әрбір онім бойынша жүргізіледі. Калькуляциялаудың үдерісті жүйесіндс өндіріс көлемін есептсу, накты уакыт кезеиінде өндірілуі тиіс өнімнің саны бойынша мәліметтерді камтиды. Әдетте жалпы ондіріс матерналды коп керек стетіндіктен, шикізат туралы мәліметтерді көбінесе өндіріс көлемін ' анықтау үшін пайдаланады, демек, есеп сондай шикізатты пайдалану туралы тиісті ақпаратты қамтуы керек. Бұл есептердің негізгі міндеті, ол - әрине, өндірістік қызмет көлемін және сату колемін болжамдау, дегенмен олар калькуляциялау мақсаттарына да жарамды. Есепте жоспарлы мәліметтер болуына орай, ол алдын-ала (бағалау немесе нормативтік шығындар) шығындардың есебін алу үшін жаксы мүмкіндік бермек, ол жоспарлы мәліметтер кейіннен нақты мәліметтері бар өндірістік есептермен салыстырылады. Алайда, өндіріс көлемін анықтау ксзінде біз үдерісті калькуляциялауға тән ерекше проблемамсн бетпе-бет келеміз, өйткені есепті кезеңнің соңында өндірісі жартылай ғана аяқталатын өнімдер болады. Мұндағы проблема мынада: толық дайын бірліктің өндірісіне кәсіпорын 100 пайыз шығын алады, ал аякталмаған бірліктерге - тек кана шығынның бір бөлігін. Шығарылымды дәл анықтау үшін жартылай дайын өнімдер де есепте ескерілуі тиіс. Алайда, шыгарылым көлемі толық аякталған жәнс жартылай аяқталғап бірліктердің қарапайым сомасы болып қалмайды. Цехтардың шығарылымы негізінен эквивалентті (шартты) бірліктсрде өлшенеді. Сондықтан, жартылай аяқталған бірліктер эквиваленттік бірліктсргс есептеледі, сосын тиісінше шығарылым мәліметтері түзетіледі. Эквиваленттік бірліктер есепті ксзсндс шығарылатын бірлік саны ретінде белгіленуі мүмкін, егер цехтың барлық шығындары дайын өнімнің бірліктерімеп берілсе. 91