Аманова Г.Д. Басқару есебі

өзіндік қүнын калькуляциялау кәсіпорынды басқарудың әртүрлі деңгейлерінде жоспарлау мен бақылау процестеріне көмектеседі . Өнім өндірісі үздіксіз немесе қайталаиып отыратын операциялардан немесе процестерден тұрса, ал өнімнің өзіндік қүны өндірістің, операцияның немесс процестің әрбір деңгейінде анықталса, үдерістік әдіс қолданылады. Калькуляциялаудың үдерістік әдісі тапсырыстық жүйе сияқты сол сссптік рәсімдсрді пайдаланады: жалпы өндірістік процесті жоспарлау жоне бақылау, өндірістіц жскелегеп кезендері бойынша өнімнің өзіндік қүны туралы мәліметтерді жоспарлау және бақылау. Қай түрінде болса да үдерістік калькуляциялау мыналарды қарастырады: - өндірісті жалпы және шығын ағындары кесіндісінде жоспарлау; - белгілі бір кезевдегі өндірістің шартты көлемін есептеу; - шығындарды жинау және белу; - өнімніц өзіндік күны туралы есептер дайындау; - есеп құрылымын қалыптастыратын калькуляциялык шоттар, журналдар, кітаптар мен басқа да есептік тізілімдерді жүргізу және оның калькуляциялау жүйесімен байланысы. Шығындардың есебіи жүргізу және өнімнің өзіндік қүнын калькуляциялаудыц үдерістік әдісі тапсырыстық жүйе сияқты сол есептік рәсімдерді пайдаланады: жалпы өндірістік процесті жоспарлау және бақылау, өндірістің жекелеген кезеңдері бойынша өнімнің өзіндік қүны туралы мәліметтерді жоспарлау және бақылау. Өндірісті жалпы және шығындар ағыны бойынша жоспарлау. Калькуляциялаудың үдерісті жүйесі процестср бойынша шығындар туралы мәліметтермен қамтамасыз етуді және тиісінше есепке алу мен талдау мақсатында өндіріс технологиясын құрылымдық бірліктерге бөлуді білдіреді. Процесті, дайындалатын өнім өтетін өндірістік қызмст кешенінің бір бөлігі немесе деңгейі ретінде сипаттауға болады. Кәсіпорынның шығындар орталыктары бойынша (негізінде цсх немесе процесс) бөлінген өндірістік жоспары үдерістік жүйеде жетекші рөл атқарады. Әдетте, әрбір шығын орталығы тура не болмаса жанама шығыстармен өзара катынаста, алайда кейбір орталықтар құрамдастырылған шығындармен өзара қатынасуы мүмкін. Жүйенің егжей-тегжсйлі жүмысы колданыстағы кәсіпксрлік шарттарымен аныкталады. Ең маңызды ережелер деп мыналарды 90