Аманова Г.Д. Басқару есебі

Мұндай ұйымдарға өнсркәсіптің кен өндіру салаларының ұйымдарын (көмір өндіретін, мұнай өндіретін, т.б.), құрылыс материалдары өнеркәсібі, электр және жылу станциялары, т.б. жатқызуға болады. Үдерістік әдісі қосалқы өндірістердің энергетикалык шаруашылықтарында ксңінен қолданылады. Үдерістік әдісте шығындар бүкіл өндірістік процесс бойынша белгіленген калькуляция баптары бойынпіа есептелінеді немесе бұдан бөлек, өндіріс процссінің жекелеген баптары бойынша есептеледі. Есепті кезең аякталған соц өндірістік процесс бойыпша жиынтық піығындарды шығарылған өнімнің бірлік санына бөліп, бір калькуляциялық бірліктің өзіндік құнын есептейді. Шығарылатын өнімнің атауларының санына байланысты жәнс аякталмаған өндірістің болуына байланысты өнім бірлігінің өзіндік күнып есептеудің үш нұскасы қолданылады. Бірінші нұсқа (ец қарапайымы) негізінен өнімнің бір гүрі шығарылатын және аяқталмаған өндірісі жоқ ұйымдардың өндірісінде қолданылады, негізінен, көмір және тау-кен онеркәсібінде, құрылыс материалдарын шығару, сондай-ак косалқы өндірістердің энсргстикалык өндірісінде қолданылады. Аталған өндірістегі өнім бірлігінің өзіндік қүнын өндірістік процесс бойыпша шығын сомасын шығарылған өнімнің бірлік санына бөлумен анықталады. Мысалы, көмір өнеркәсібінде, технологиялық процестің барлық кезеңдері бойынша ескерілген көмірді өндіру және оны сату бойынша шығындарды (дайындық жасау, көмірді қазып алу, вагондарға жүктеу, тасымалдау, аяктау, көмірді сүрыгітау және сапаландыру), өндірілген көмірдің тонна санына бөледі және бір тоннасының өзіндік құнын анықтайды. Қосалқы өндірістердіц электр күші шаруашылығында шығындарды шығарылған электр энергиясыныц санына бөліп, 1 кВт/сағ. өзіндік құнын анықтайды. Екінші нұсқаны өнімнің бірнеше түрлсрі шығарылатын және аяқталмаган өндірісі жоқ үйымдардың өндірістерде қолданады, яғни бір мезгілде электр энергиясымеп қатар жылу энергиясы да шығарылатын электр станцияларында, мұнай ондіру өнсркәсібінде (мүнай және газ) және т.б.өнімнің әртүрлі түрлерін бір мезгілде өндіру немесе шығару кезінде, өнімнің белгілі бір түріне жататын шығындарды өнімнің осы түрі бойынша ссептейді. Өнімнің барлық түрінс ортақ шығыстарды, ұйымда белгіленген тәсілдер бойынша, өпім түрлері арасында бөледі. 86