Аманова Г.Д. Басқару есебі

Алайда, кәсіпорынның өзі үшін өзіндік құнның құрылымы туралы ақиқат акпараг өте маңызды, кәсіпорын оған ықпал етуге, яғни өз шығындарымен басқаруға мүмкіндік алады. Таи осы ақпарат бухгалтерлік басқарушылық есепте қалыптасуы тиіс [11]. Қандай шығындар өнімнің өзіндік қүныпа кіргеніне байланысты, ксңестік экономикалық әдебиетте бүрын оның мынадай түрлері болатын: - цсхтік, тура шығындар мен жалпыөндірістік шығыстардан түрады, өнімді дайыпдауға цехтың шығындарын суреттеді; - өндірістік, цехтік шығындар мен жалпыөндірістік шығьгстардан түрады, өнім шығарумен байланысты кәсіпорын шығындарын білдіретін. «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» Казахстан Республикасының 2007 жылғы 28 ақпандағы № 234 Заңына сәйкес, Қазақстан Республихасында бухгалтерліх есеп Қаржылых есептіліктің халыхаралых стандарттарына (ҚЕХС) өту және харжылых есепті сол бойынша жасау жарияланды [2]. Сондыхтан шығындар есебінің әдістері мсн принциптерін және халькуляциялауды өзгсрту хажеттігі туды. Қаржылых есептіліктің халыхаралых стандарттарына сәйхес, өндірістіх озіндіх хұнға тех хана өндірістік шығындар хіруі тиіс: бұл - тура еңбех шығындары, тура материалдых шығындар және жалпыөндірістіх шығыстар, толых өзіндіх хүн өндірістіх өзіндіх хүннан, өтхізу және әхімшілік шығындардан (жалпышаруашылых шығындардан) түрады. ҚЕХС шығындар есебінің және кальхуляциялау әдістерінің принциптері мсн таңдауын аныхтау бойынша ауқымды міндеттер хойып отыр. Бүл жерде есептеу әдісін таңдаудың дұрыстығына ерехше назар аударылады (оларды жехе орташасалалых бағалармсн салыстыра отырып). Тәжірибе жүзінде өнімнің жехе жәнс орташасалалых өзіндіх хүны бар. Жеке өзіндіх хұн нахты кәсіпорынның онімді шығару бойынша шығындарын білдіреді. Орташасалалых өзіндіх хұн бір өнімнің өндірісінс сала бойынша орташа шығындарын сипаттайды. Бұл, сала хәсіпорнының жехе өзіндіх хүнынан шығатын орташа есептелген орташа өлшемді шығын. Жасалу уахыты бойынша өнімнің өзіндіх хүнын алдын-ала хальхуляциялауды және хейінгі хальхуляциялауды бөліп харауға болады. Алдын-ала хальхуляциялауға жоспарлы, сметалых, нормативтіх және жобалых калькуляция, кейінгі калькуляциялауға- өнімді дайындаған соң жасалатын және 78