Аманова Г.Д. Басқару есебі

■ отегсн жағдайларды қоспағанда), көліктік-экспедициялық және делдалдық ұйымдардың кызметін төлеумен, өткізу ұйымдары мен сыртқы сауда ұйымдарына төленетін комиссиондық алымдар мен сыйақылармен байланысты шығыстар және жарнама шығыстары (көрмелерде, жәрмеңкелсрде, т.б. косқанда); 3) сол кәсіпорында өндіріспен және өнімді сатумен байланысты емес шығыстар. Бірақ, ол шығыстарды өнімнін озіндік кұныиа қосу арқылы орнын толтыру, қарапайым ұдайы өндірісті қамтамасыз ету мақсатында кажет (геологиялык-барлау және геологиялық-іздестіру жұмыстары бойынпіа шығындарды жабуға, жсрлерді құнарландыруға аударымдар, тамыр салған ағаш үшін, су үшін төлемдер). Сонымен қатар, өнімнің (жүмыстардың, кызметтердің) өзіндік құнында, ақаулардап, ішкі өндірістік себептерге байланысты болған іркілістсрдсн болған зиян, ондірістс және қоймаларда табиғи кему нормалары шегінде матсриалдық қүндылықтардың кем шығуы, өндірістік жарақаттардың салдарынан еңбскке қабілеттілігін жоғалтқан жағдайларға жәрдеммақы төлеу (сот шешімдерінің негізінде) көрініс табады. Атай кетер жайт, қаржылық және басқарушылық сссп жүйелерінде өзіндік кұнды калыптастыру жолдары әртүрлі. Басқарушылық ссспте өзіндік қүн, баскарушы шығындар туралы барлық көріністі біліп отыруы үшін қалыптасады. Сондықтан, бүл есеп жүйесінде езіндік кұнды есептеудін ортүрлі әдістері қолданылады (қандай басқарушылық міндет шешілетініне байланысты). Калькуляциялауда тіпті каржылық жүйеде өнімнің (жүмыстардың, кызмсттсрдін) өзіндік қүнына кірмсйтін шығындар да катысуы мүмкін. Бухгалтерлік қаржылық есеп шеңберінде жиналған шығындар туралы ақпарат, түбінде жалпы кәсіпорын бойынша өнімдерді (кызмсттерді, жүмыстарды) сатудан алынған гіайданы қалыптастыруға мүмкіндік береді. Әрбір бұйымның, жұмыстың, қызметгің өзіндік құпы есептік жүйеде мүлдем көрсстілмейді немесе орташа сссп жүргізіледі. Кәсіпорынның бүкіл шеңберінде шығындардың есебі мен оларды шығынға жатқызу салық салыну көзқарасы бойынша дұрыс орындалуы мүмкін, бірақ өнімнің жеке түрлерінің қүрылымы туралы акпарат бұрмалануы мүмкін. Қаржылық есеп мақсаттары үшін бұндай болуы заңды. 77