Аманова Г.Д. Басқару есебі

Жанама шығыстарды белу әдісін тандау өнім бірлігінің (жұмыстың, кызметтің) өзіндік құнын дұрыс есептсу үшін аса маңызды. Оны кәсіпорын өзі жүргізеді, есепке алу саясатында жазылады жәие бүкіл қаржы жылының бойында өзгермейді. Басқарушылық есепте кезендер бойынша шығындарды шектеу кезінде есептеу принципін бсшылыққа алу қажет. Оның мәні мынада: операциялар бухгалтерлік есепте операцияларды жасаған сәтте көрсетіледі және ақша ағынымсн үйлеспейді. Есепті ксзеңде алыпған (келтірілген) кірістср мен шығыстар, ақшалай каражаттың нақты түскен уақытына қарамастан сол кезеңнің кірістері мен шығыстары болып саналады. Есепті кезеңге жатпайтын кірістер мен шығыстар, ақіпа сол кезенде түссе пемссс аударылса да есепті ксзсңнің кірістері мен шығыстары деп саналмайды. Өнімді өндіруге арпалған ағымдағы шығындар бойынша және күрделі салымдар бойынша белек айырып ессп жүргізу. Бүл принцип «Бухгалтерлік есеп және каржылық есептілік туралы» ҚР Заңында көрініс тапты. Шығындар есебі және калькуляциялау әдісін таңдау. Өндіріске арналған шығындар есебі мсн өнімнің өзіндік қүнын калькуляциялау әдісі деп, өнімнің накты өзіндік құнын аныктауды қаматамасыз ететін құжаттамаларды қабылдау және өндірістік шығындарды көрсету жиынтығын, сондай-ақ шығындарды өнім бірлігіне жаткызуды айтады. Яғни, бүл калькуляциялық объектілер бойынша өндіріске арналған шығындардын аналитикалық есебі тәсілдері мен калькуляциялық бірлікті есептеу жолдарыныц жиынтығы. Өндіріскс арналған шығыидар сссбі мсн өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудыц әртүрлі әдістері бар. Оларды өндірістік процесстің ерекшсліктеріне, шығарған өнімнің (көрсетілген кызметтің) сипатына, оның қүрамына, өңдеу тәсіліне қарай қолданады. Шығындарды есептеу және калькуляциялау әдісінің жалпыға оргак сыныптамасы жок. Дегснмсн, оларды үш белгісі бойынша топтауға болады: шығындарды есептеу объектілсрі бойынша, есепке алынатын шығындардыц толықтығы бойынша және шығындар үшін есеп пен бақылаудың жеделдігі бойынша. Шығындарды есептеу объектілері бойынша - үдерістік, қайта бөлістік және тапсырыстық әдістер болып бөлінеді. Есепке алынатын шығындардыц толықтығы бойынша, толық және толық емес (кесілген) озіндік құн калькуляциялапуы мүмкін. Шығындарды 75