Аманова Г.Д. Басқару есебі

Өнеркәсіптің жекелеген салалары үшіи, сондай-ақ материалдық өндіріс саласының бірнеше салалары үшін, олардың ерекшеліктерін ескере отырып, өзіндік құнды жоспарлау және есебін алу бойынша арнайы салалық ұсынымдар бекітілген. Жанама шығыстарды белу әдісін тандау өнім бірлігінің (жұмыстың немесе қызметтің) өзіндік кұнын дүрыс есептеу үшін аса маңызды. Оны кәсіпорын оз бегінше жүргізеді, есептік саясатта жазылады және бүкіл қаржы жылы ішіндс өзгеріссіз қалады. Шығындарды кезеңдер бойынша шектеу. Бұл жерде есептеу принципін басшылыққа алу қажет. Оның мәні мынада: операңиялар бухгалтерлік есепте операцияларды жасаған сәгте корсетіледі және ақша ағынымен үйлеспейді. Есепті кезеңдс алынған (келтірілген) кірістер мен шығыстар, ақшалай қаражаттың накты түскен уақытыиа қарамастан сол кезеңпің кірістері мен шығыстары болып саналады. Шығындар есебі және калькуляциялау әдісін таңдау. Өндіріске арналған шығындар есебі мен өнімнің өзіндік қүнын калькуляциялау әдісі деп, өнімнің нақты өзіндік қүнын анықтауды қаматамасыз ететін кұжаттамаларды кабылдау және өндірістік шығындарды көрсету жиынтығын, сондай-ак шығындарды бір онімгс жатқызуды айтады. Яғни, бүл калькуляциялык объектілер бойынша өндіріске арналған шығындардың аналитикалык ессбі тәсілдері мен калькуляциялык бірлікті есептеу жолдарының жиынтығы. Өндіріске арналған шығындар ессбі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың әртүрлі әдістері бар. Оларды өндірістік процестің ерскшеліктеріне, шығарған өнімніц (көрсегілген қызметтің) сипатына, оның қүрамына, өңдсу тәсіліне карай колданады. Шығындарды есептеу және калькуляциялау әдісінің жалгіыға ортақ сыныптамасы жоқ. Дегенмен, оларды үш белгісі бойынша топтауға болады: шығындарды ессптсу объектілері бойынша, есепке алынатын шығындардың толықтығы бойынша және шығындар үшін есеп пен бақылаудың жеделдігі бойынша. Шыеындарды есептеу объектілері бойынша - үдерістік, қайта бөлістік жәнс тапсырыстык әдістср болып бөлінсді. Есепке алынатын шыгындардың тольщтыгы бойынша, толық және толык емес (кесілген) өзіндік құн калькуляциялануы мүмкін. Шыгындарды есептеу және бақылаудың жеделдігі бойынша нақты және нормативтік шыгындарды есептеу әдісінс бөлінеді. Калькуляциялау процессінде өндіріс шығындары шығарылған өнім санымен салыстырылып, өзіндік күн белгіленеді. 73